Kadim Bilgelik Sözlüğü

A

Abu Simbel Yapı

II. Ramses'in Nübye'deki kaya tapınağı. Yılda iki kez, Şubat ve Ekim'de doğan Güneş 60 metrelik koridoru aşıp iç odadaki kral heykellerini aydınlatır, karanlıklar tanrısı Ptah ise gölgede kalır.

Ad Koyma Ritüel

Yenidoğana adının törenle verilmesi. Türk geleneğinde kulağına ezan okunup adı üç kez söylenir, Dede Korkut'ta ad, ancak hak edilince konur. Adsız varlık eşiktedir, ad koymak kişiyi zamana ve topluluğa kaydetmektir.

Adonis Mitoloji

Afrodit'in sevdiği, domuzun öldürdüğü güzel avcı. Yılı yeraltıyla yeryüzü arasında bölmesi, Dumuzi ve Attis ile aynı ölüp dirilen bitki örtüsü arketipine bağlanır. Adonis bahçeleri, hızla yeşerip solan saksılar, bu döngünün ritüel minyatürüydü.

Ahir Zaman Kavram

İslam geleneğinde dünyanın son dönemi, kıyamet öncesi çağ. Eskatolojinin Türkçe ve İslami ifadesidir, alametleriyle birlikte anlatılır.

Ahura Mazda Tanrı

Zerdüşt dininin bilge yaratıcı tanrısı, ışığın ve düzenin kaynağı. Nowruz, onun karanlık üzerindeki zaferinin yıllık yenilenmesi olarak okunur.

Aion Kavram

Yunanca, çağ, sonsuz zaman. Helenistik düşüncede döngüsel ve sınırsız zamanı kişileştiren kavram ve tanrı figürü. Chronos ölçülebilir süreyi anlatırken Aion, çağların büyük döngüsünü anlatır.

Akitu Festival

Babil ve Asur Yeni Yıl festivali, kökleri MÖ üçüncü binyıla uzanır. On iki gün süren tören boyunca Marduk'un Tiamat'ı yenmesini anlatan yaratılış destanı Enuma Eliş yeniden okunur, kral ritüel olarak tahttan indirilir ve kozmik düzen yenilenir. Bahar ekinoksunu izleyen ilk yeni ay, yani 1 Nisannu başlangıç noktasıdır. Podcast'in ilk bölümünde ayrıntılı anlatılır.

Aldebaran Yıldız

Boğa takımyıldızının kızıl gözü, dört kraliyet yıldızından biri. Arapça takip eden demektir, Pleiades'i izlediği için. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Altın Çağ Kavram

Hesiodos'un beş çağ şemasının ilki, insanların tanrılarla iç içe, emeksiz ve acısız yaşadığı ilksel dönem. Kayıp cennet mitinin Yunan ifadesidir, Latin geleneğinde Saturnus'un krallığıyla özdeşleştirilir.

Altın Sayı Computus

Bir yılın 19 yıllık Metonik döngüdeki sırasını gösteren 1 ile 19 arası sayı. Paskalya hesaplamasında o yılın dolunay tarihlerini belirlemek için kullanılır. Formülü, yıl mod 19, artı 1.

Altmışlık Sistem Takvim

Babil matematiğinin 60 tabanlı sayı düzeni. Saatin 60 dakikası, dakikanın 60 saniyesi, çemberin 360 derecesi bu sistemin mirasıdır. Her saate baktığımızda Babil'in parmak izini görürüz.

Amaterasu Tanrıça

Japon Güneş tanrıçası, imparator soyunun atası. Mağaraya kapanmasıyla dünya karanlığa gömülür, aynayla dışarı çekilmesiyle ışık geri döner. Güneş'in kayboluşu ve dönüşü mitinin Japon anlatısıdır.

Analemma Astronomi

Güneş'in bir yıl boyunca her gün aynı saatte işaretlendiğinde gökyüzünde çizdiği sekiz biçimli eğri. Dünya ekseninin eğikliği ile yörünge hızındaki değişimin ortak ürünüdür.

Angkor Wat Yapı

Kamboçya'daki dev tapınak kompleksi, 12. yüzyıl. Ana ekseni ilkbahar ekinoksu gün doğumuna hizalıdır, ekinoks sabahı Güneş merkez kulenin tam tepesinden yükselir.

Anglo-Sakson Takvimi Takvim

Northumbrialı keşiş Bede'nin 725'te De Temporum Ratione'de aktardığı pagan Germen ay takvimi. Eosturmonath (Nisan), Solmonath (Şubat), Ærra Liða (Haziran) gibi mevsime ya da tanrıçaya bağlı ay isimleri içerir. Eostre ve Litha adlarının tek erken kaynağıdır.

Anka (Bennu) Sembol

Ölüp küllerinden dirilen efsane kuşu. Mısır'daki atası Bennu, Heliopolis'te ilk tepenin üzerine konan ve zaman döngülerini başlatan kuştur. Döngüsel yeniden doğuşun kanatlı simgesidir.

Anno Domini Takvim

Milat esaslı yıl sayımı, MS kısaltmasının açılımı, Rabbin yılında demektir. 525'te Dionysius Exiguus'un Paskalya tabloları için geliştirdiği sistem, yüzyıllar içinde Avrupa'nın standart yıl sayımı oldu.

Antares Yıldız

Akrep takımyıldızının kızıl kalbi, dört kraliyet yıldızından biri. Adı Yunanca Mars'a rakip demektir, rengi Mars'la yarışır. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Antikythera Düzeneği Astronomi

MÖ 2. yüzyıldan kalma, 1901'de Ege'de bir batıktan çıkarılan dişli mekanizma. Ay ve Güneş döngülerini, tutulmaları ve Metonik döngüyü hesaplayan analog bilgisayar kabul edilir.

Apophis (Apep) Mitoloji

Mısır'ın kaos yılanı, her gece Ra'nın güneş teknesine saldırır ve her gece yenilir. Şafak, kaosa karşı her gün yeniden kazanılan zaferdir. Düzenin sürekli savunulması gerektiği fikrinin gece ölçekli anlatısıdır.

Arketip Kavram

Kolektif bilinçdışının evrensel imge kalıpları, Carl Gustav Jung'un kavramı. Ölüm ve yeniden doğuş, kayıp cennet, kozmik eksen gibi temaların kültürden bağımsız tekrarlanmasını açıklar.

Astroloji Disiplin

Gök cisimlerinin konumu ile yeryüzü olayları arasında simgesel bir ilişki kuran kadim bilgi geleneği. Babil'de doğmuş, Helenistik dönemde sistemleşmiştir. Ayrıntı için Şira Uysal Astroloji Sözlüğü, 400'den fazla maddeyle.

Aşure Günü Festival

Muharrem ayının onuncu günü. İslam geleneğinde Nuh'un gemisinin karaya oturması gibi pek çok kurtuluş anlatısıyla ilişkilendirilir, aşure tatlısı bolluğun ve paylaşmanın simgesidir.

Augur Kültür

Roma'da kuşların uçuşundan tanrısal onay okuyan kâhin. Gökyüzünü değnekle bölgelere ayırır, bu kutsal gözlem karesine templum denirdi.

Axis Mundi Kavram

Dünyanın ekseni. Gökle yer arasında dikey eksen oluşturan kutsal nokta, ağaç, dağ, sütun, ziggurat ya da kilise kulesi olarak somutlaşır. Mircea Eliade'ın merkezi kavramlarından biri. Mayıs Direği bu arketipin bedensel ritüele dönüşmüş halidir.

Ay Düğümleri Astronomi

Ay yörüngesinin ekliptiği kestiği iki nokta, tutulmalar yalnız bu noktaların yakınında gerçekleşir. Hint geleneğinde Rahu ve Ketu adlı gölge gezegenler olarak kişileştirilir. Ayrıntı için sirauysal aracı.

Ay Evreleri Astronomi

Ay'ın Güneş'e göre konumunun yarattığı görünüm döngüsü, yeni aydan dolunaya ve geriye. Sinodik ay 29,53 günde tamamlanır. Etkileşimli izlemek için simülasyon aracı.

Ay Konakları Astronomi

Ay'ın yıldızlara göre aylık yolculuğunun 27 ya da 28 durağa bölünmesi. Arap geleneğinde menāzil, Hint geleneğinde nakşatra, Çin geleneğinde xiu adıyla bilinir.

Ay Tutulması İnanışları Halk İnancı

Tutulmayı Ay'ın saldırıya uğraması sayan inanışlar. Anadolu'da teneke çalınır, silah atılır, dua edilirdi, amaç Ay'ı yutandan kurtarmaktı. Astronomik açıklama için sözlük maddesi.

Ay'a Göre Tarım Halk Takvimi

Ekim, budama ve hasadı Ay evrelerine göre zamanlama geleneği. Büyüyen ayda toprak üstü, küçülen ayda toprak altı ürünler ekilir. Modern biodinamik tarım bu kadim takvimin sistemleştirilmiş halidir, ayrıntı için tıklayın.

Ay'da Tavşan Halk İnancı

Dolunayın lekelerinde tavşan görme geleneği. Çin'de ölümsüzlük iksiri döven Yutu, Aztek'te Ay'a fırlatılan tavşan, Japonya'da mochi döven tavşan. Birbirinden bağımsız kültürlerin aynı lekede aynı hayvanı görmesi, gözlem ile imgelemin ortak oyunudur.

Aziz Yahya Günü Festival

24 Haziran, Vaftizci Yahya'nın doğum yortusu, yaz gündönümünün hemen ardından. Avrupa köylerinde yüzyıllarca yakılan Yahya ateşleri, pagan gündönümü ateşlerinin Hristiyanlaşmış halidir. Litha yazısında anlatılır.

B

Bardo Kavram

Tibet geleneğinde ölüm ile yeniden doğum arasındaki ara hal. Bardo Thödol, bu aralıkta okunan rehber metindir. Liminalliğin ölüm ölçeğine taşınmış hali, eşiğin kendisinin haritalanmasıdır.

Belenos / Bel Tanrı

Kelt panteonunun en yaygın tanrılarından, Galya'dan Britanya'ya otuzdan fazla adak yazıtı bulunmuştur. Adı Hint-Avrupa kökü *bhel- ile, yani parlamak fiiliyle bağlanır. Roma kaynakları onu Apollon'la özdeşleştirir. Beltane festivali bu tanrıdan ad almış olabilir.

Beltane Festival

Kelt cross-quarter festivali, 1 Mayıs civarı, astronomik konumu Boğa 15 derece. İlkbahar ekinoksu ile yaz gündönümü arasındaki orta nokta, yaz mevsiminin açılışı. Çift ateş arasından sürülerin geçirilmesi, Mayıs Direği ve kutsal evlilik ritüellerini içerir. Ayrıntılı yazı için tıklayın.

Benben Sembol

Mısır kozmolojisinde ilksel sulardan yükselen ilk tepe ve onu temsil eden kutsal taş. Obelisk ve piramitlerin tepe taşı bu ilk tepenin anıtsal tekrarıdır.

Bibliyomansi Gizli İlim

Kutsal ya da saygın bir kitabı rastgele açıp çıkan satırı yanıt sayma. Vergilius falı antik örneğidir, Şeb-i Yelda gecesi Hafız divanından fal bakma geleneği yaşayan biçimidir.

Bisextilis Computus

Latince, altıncı günün ikincisi. Jülyen takviminde artık yıl uygulaması, 24 Şubat'ın iki kez sayılmasıyla yapılırdı. Modern İtalyanca ve Fransızcada artık yıl anlamına gelen bisestile ve bissextile kelimeleri buradan gelir.

Boğa 15° Astronomi

Beltane'in astronomik konumu. Güneş'in Boğa burcunun 15. derecesinde olduğu an, ilkbahar ekinoksu ile yaz gündönümü arasındaki tam orta noktadır. Takvimde 1 Mayıs kutlanır, gerçek astronomik eşik genellikle 5 ile 7 Mayıs arasına düşer.

Brigid Tanrıça

İrlanda panteonunda şiirin, demirciliğin ve şifanın tanrıçası, Imbolc festivalinin sahibi. Hristiyanlıkta Aziz Brigid'e dönüşmüş, kültü Kildare manastırında yüzyıllarca sürmüştür.

Burç Astronomi

Zodyak kuşağının on iki eşit diliminden her biri, Güneş'in yıllık yolunun otuz derecelik bölümleri. Takımyıldız ile karıştırılmamalıdır. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Büyük Yıl Astronomi

Platon'un Timaios'unda geçen, tüm gezegenlerin başlangıç konumlarına döndüğü varsayılan dev döngü. Presesyonla ilişkilendirilen yaklaşık 25.800 yıllık dönem de bu adla anılır.

Büyükayı Yıldız

Kuzey göğünün yedi parlak yıldızı, Türk geleneğinde Yedi Kardeş ya da Yedigen. Yunan mitinde ayıya dönüştürülen Kallisto'dur. Kutup çevresinde hiç batmadan dönmesi, onu gece saatinin ibresi yapmıştır.

C · Ç

Cailleach Mitoloji

İskoç ve İrlanda geleneğinin kış kocakarısı, fırtınaları asasıyla yönetir. Baharın gelişiyle taşa döner ya da gençleşir. Mart soğuklarını yaşlı kadına bağlayan kocakarı soğukları anlatısının Kelt akrabasıdır.

Çan Ritüel

Kilise kulesinin sesi, Hristiyan dünyasında günün ve yasın bölücüsü. Dua saatlerini, ölümü, düğünü ve tehlikeyi ayrı vuruşlarla bildirir. Ezanla aynı işin, zamanın sesle örülmesinin Avrupa biçimidir.

Candlemas Festival

2 Şubat, Hristiyan takviminde İsa'nın Mabede Sunuluşu ve mumların kutsandığı gün. Imbolc'un ışık simgeciliğini devralır, kış ortasında ışığın kutsanması temasını sürdürür.

Cardo Kavram

Latince menteşe, eksen. Roma şehirlerinin kuzey-güney ana caddesi cardo maximus, gök kutbunun yeryüzündeki izdüşümü sayılırdı. Cardinal kelimesinin köküdür.

Çarşamba Suri Festival

İran ve Anadolu'da Nowruz öncesi son çarşamba günü kutlanır. Sokakta yakılan ateşlerin üzerinden atlanır, geçmiş yılın kötülüklerinin geride bırakılması amaçlanır. Beltane ve Hıdırellez ateşleriyle akrabadır.

Celali Takvimi Takvim

Selçuklu sultanı Melikşah adına 1079'da düzenlenen Güneş takvimi, hazırlayan kurulda Ömer Hayyam da vardı. Yılbaşı Nevruz'dur, hassasiyeti Gregoryen takvimi aşar.

Cemre Halk Takvimi

Anadolu halk takviminde baharın üç adımı. Şubat sonunda bir hafta arayla önce havaya, sonra suya, en son toprağa düştüğüne inanılır. Sıcaklığın kademeli dönüşünün halk gözlemine dayalı zarif takvimidir.

Chankillo Yapı

Peru'da MÖ 3. yüzyıldan kalma güneş gözlemevi, sırt boyunca dizilmiş on üç kule. Güneş'in doğuş noktasının kuleler arasındaki konumu yılın gününü verir, Amerika kıtasının bilinen en eski gözlemevidir.

Chichén Itzá Yapı

Yukatan'daki Maya kenti. El Castillo piramidinde ekinoks günbatımında basamaklara tüylü yılan Kukulkan'ın gölgesi iner, mimari ile gök olayının en çarpıcı buluşmalarından biridir.

Chronos Kavram

Eski Yunancada çizgisel, ölçülebilir, niceliksel zaman. Saatlerin ve takvimlerin zamanı. Karşıt kavramı Kairos, yani nitelikli an.

Cifr Gizli İlim

İslam geleneğinde harflerin sayı değerlerinden geleceğe dair anlam çıkarma ilmi. Ebced hesabının kehanet yönüdür, Hurufilik ve gematria ile akrabadır.

Çin Takvimi Takvim

Lunisolar sistem, aylar yeni ayla başlar, 19 yılda 7 artık ay eklenir. Yıllar on iki hayvanlı döngüyle anılır, yeni yıl kış gündönümünden sonraki ikinci yeni aya denk gelir.

Çolpan (Zühre) Yıldız

Venüs gezegeninin Türkçe adı, sabah ve akşam yıldızı. Arapça Zühre, Sümer'de İnanna, Babil'de İştar. Gökte kaybolup öte yanda yeniden belirmesi, yeraltına inip dönen tanrıça mitlerinin gözlemsel çekirdeğidir.

Computus Computus

Latince hesap demektir. Paskalya tarihini belirlemek için kullanılan astronomik ve matematiksel sistem, computer kelimesinin tarihsel kökeni. 19 yıllık Metonik döngüye, 28 yıllık Güneş döngüsüne ve ikisinin çarpımı olan 532 yıllık Paskalya döngüsüne dayanır. Paskalya yazısında ayrıntılı anlatılır.

Contemplatio Kavram

Latince derin tefekkür. Kelime anlamıyla bir templum'a, yani gökyüzü gözlem alanına bakma eylemi. Tefekkürün kökünde gökyüzünü seyretmek yatar, kontemplasyon kelimesinin atasıdır.

Cormac Sözlüğü Metin

10. yüzyıl İrlanda kralı ve piskoposu Cormac mac Cuilennáin'e atfedilen sözlük, Sanas Cormaic. Beltane kelimesinin bel-tene, yani parlak ateş açıklamasını içeren en eski kaynaktır.

Corpus Hermeticum Metin

Hermes Trismegistos'a atfedilen Yunanca metinler derlemesi, MS 2. ve 3. yüzyıllar. 1463'te Latinceye çevrilmesi Rönesans ezoterizmini ateşledi, Hermetik geleneğin kurucu külliyatıdır.

Cross-Quarter Günleri Astronomi

Ekinoks ve gündönümleri arasındaki dört orta nokta. Kelt geleneğinde Imbolc (Kova 15°), Beltane (Boğa 15°), Lughnasadh (Aslan 15°) ve Samhain (Akrep 15°) olarak kutlanır. Yıl Çarkı yazısında sekizli sistemin tamamı anlatılır.

D

De Temporum Ratione Metin

Zamanın Hesabı, 725 tarihli Computus el kitabı, Northumbrialı keşiş Bede'nin eseri. Anglo-Sakson ay adlarının, Eostre ve Litha isimlerinin tek erken kaynağıdır, Orta Çağ boyunca takvim biliminin temel metni olmuştur.

Decumanus Kavram

Roma şehirlerinin doğu-batı ana caddesi, cardo'nun dik kesişeni. İki eksenin kavşağı kentin merkezini, forum yerini belirlerdi. Kent planı göğün yeryüzü izdüşümü olarak kurulurdu.

Değişimler Kitabı (I Ching) Metin

Çin'in kadim kehanet ve bilgelik metni. Altmış dört heksagram, değişimin bütün hallerini kodlar. Zamanı durum değil dönüşüm olarak okuyan en sistemli kadim eserdir.

Deklinasyon Astronomi

Bir gök cisminin gök ekvatorundan açısal uzaklığı, yeryüzü enleminin gökyüzündeki karşılığı. Güneş'in deklinasyonu artı 23,4 dereceye ulaştığında yaz gündönümü yaşanır.

Demirkazık Yıldız

Kutup Yıldızı'nın Türk adı. Türk kozmolojisinde gök çadırının direği, atların bağlandığı kazıktır, bütün gök onun çevresinde döner. Axis mundi'nin yıldız hali, göğün sabit merkezidir.

Demiurg Kavram

Yunanca zanaatkâr. Platon'da kozmosu kuran ustadır. Gnostik öğretilerde ise gerçek Tanrı sanılan, kusurlu maddi dünyanın yapımcısı alt tanrıya dönüşür, iki kullanım arasındaki uçurum Gnostisizmin dünya görüşünü özetler.

Dendera Zodyağı Yapı

Mısır'ın Dendera tapınağının tavanından sökülen, bugün Louvre'da sergilenen gök haritası kabartması, MÖ 1. yüzyıl. Mısır ve Babil gök imgelerinin buluştuğu eşsiz belgedir.

Devriyye Kavram

Anadolu tasavvuf şiirinde ruhun kozmik yolculuğunu anlatan tür. Varlık mertebelerinden inip insana ulaşan ve geri dönen ruhun çemberi, döngüsel zamanın Anadolu'daki şiirsel ifadesidir.

Dharma Çarkı Sembol

Sekiz parmaklı tekerlek, Buda öğretisinin simgesi. İlk vaaz çarkı döndürmek olarak anılır. Hindistan bayrağındaki Aşoka çarkı aynı imgedir, öğreti zaman gibi döner ve yol alır.

Dies Fasti ve Nefasti Takvim

Roma takviminde günlerin hukuki niteliği. Fasti günlerde mahkeme ve resmi iş görülebilir, nefasti günlerde görülemezdi. Babil hemerolojisinin Roma paralelidir, takvim yayınlarına Fasti denmesi buradan gelir.

Dies Solis Takvim

Latince, Güneş'in günü, yani Pazar. Hristiyan dirilişinin haftanın bu gününe yerleştirilmesi, ışığın karanlığı yenmesi sembolizmini takvime taşır. İngilizce Sunday ve Almanca Sonntag aynı kökten gelir.

Diwali Festival

Hint ışık bayramı, Kartik ayının yeni ayında kutlanır. Kandiller, karanlık üzerinde ışığın ve bilgisizlik üzerinde bilginin zaferini simgeler.

Dokuz (Sayısı) Kavram

Üçün üçü, tamamlanmış döngü. Türk kozmolojisinde dokuz felek ve Dokuz Oğuz, İskandinav geleneğinde Yggdrasil'in dokuz âlemi, Dante'nin dokuz göğü. Doğumun dokuz ayı, sayıya bedensel kök verir.

Dolunay Astronomi

Ay'ın Güneş ile karşıt konumda olduğu, görsel olarak tam göründüğü evre. Pesah bahar ekinoksundan sonraki ilk dolunaya, Paskalya da bu dolunayı izleyen Pazar gününe bağlıdır. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Dolunay Adları Halk Takvimi

Her ayın dolunayına ad verme geleneği, Kurt Ayı, Çilek Ayı, Hasat Ayı. Kuzey Amerika yerli takvimlerinden derlenen bu adlar modern almanaklarla yayıldı. Ayı dolunayla adlandırmak, zamanı gök olayıyla işaretlemenin yaşayan örneğidir.

Dominical Harf Computus

A ile G arası bir harf. Computus'ta yılın ilk Pazar gününün Ocak içindeki tarihini kodlar, herhangi bir tarihin haftanın hangi gününe düştüğünü hesaplamak için kullanılır.

Döngüsel Zaman Kavram

Kadim dünyanın zaman algısı, çizgisel değil döngüseldir. Zaman yıpranır, yıl sonunda yorulur ve festival yoluyla başlangıca, kozmogonik ilk güne geri döndürülür. Mircea Eliade bu dönüşü illud tempus kavramıyla anlatır. Podcast'in ilk bölümünün ana temasıdır.

Dört (Sayısı) Kavram

Yeryüzünün sayısı, dört yön, dört mevsim, dört element, dört çağ. Gök üçlü ve yedili sayılarla, yer dörtlü sayılarla örülür, kare ve haç bu sayının biçimleridir.

Dört Element Kavram

Ateş, hava, su ve toprak. Empedokles'ten simyaya, astrolojiden tıbba kadim dünyanın madde grameri. Aristoteles göksel cisimler için beşinci özü, eteri ekledi. Astrolojideki karşılığı için elementler yazısı.

Dört Kraliyet Yıldızı Astronomi

Pers geleneğine atfedilen dört gözcü yıldız, Aldebaran, Regulus, Antares ve Fomalhaut. Kabaca dört mevsim noktasının burçlarına denk düşerler. Ayrıntı için Regulus maddesi.

Druid Kültür

Kelt toplumunun bilge sınıfı, rahip, hakim, öğretmen ve takvim uzmanı. Beltane ateşlerini yakan, sığırları ateşler arasından geçiren ritüel uzmanları onlardı.

Dumuzi (Tammuz) Tanrı

Sümer çoban tanrısı, İnanna'nın eşi. Yılın yarısını yeraltında geçirmesi bitki örtüsünün ölüp dirilme döngüsünü anlatır. Temmuz ay adı, bu tanrı için tutulan yas ayından gelir.

Dünya Ağacı Kavram

Kökleri yeraltında, gövdesi yeryüzünde, dalları gökte olan kozmik ağaç, axis mundi'nin bitkisel biçimi. İskandinav Yggdrasil'i, Türk kozmolojisinin Bay Terek'i ve şaman ağaçları bu arketipin örnekleridir.

E

Ebedi Dönüş Kavram

Eliade'ın Ebedi Dönüş Mitosu'nda işlediği fikir, arkaik insanın ritüel yoluyla kozmogonik ana tekrar tekrar dönmesi. Tarihin biriken yükünden kurtulmanın kadim yoludur.

Ejderha Mitoloji

Kaosun dev sürüngeni, kozmik savaş mitlerinin değişmez rakibi. Tiamat, Apophis, Vritra, İlluyanka ve Leviathan aynı arketipin yerel adlarıdır. Tanrının ejderhayı yenmesi, düzenin kaostan her yıl yeniden koparılmasının anlatısıdır, araştırmacılar bu kalıba chaoskampf der.

Ekinoks Astronomi

Latince aequi-noctium, eşit gece. Güneş'in gök ekvatorunu kestiği iki gün, gece ile gündüzün eşitlendiği an. İlkbahar ekinoksu 20-21 Mart'ta Koç 0 dereceye, sonbahar ekinoksu 22-23 Eylül'de Terazi 0 dereceye denk gelir. 21 Mart yazısında kadim anlamı anlatılır.

Ekliptik Astronomi

Güneş'in yıl boyunca yıldızlar arasında izlediği görünür yol, zodyak kuşağının orta çizgisi. Ekinokslar, bu çizginin gök ekvatorunu kestiği iki noktadır.

Eleusis Misterleri Ritüel

Atina yakınındaki Eleusis'te Demeter ile Persephone onuruna düzenlenen gizem törenleri, yaklaşık iki bin yıl sürmüştür. Sonbahar ekinoksu mevsiminde kutlanır, katılanlara ölüm ve yeniden doğuş deneyimi yaşatırdı.

Enuma Anu Enlil Metin

Babil'in yetmiş tabletlik gök kehaneti derlemesi. Ay, Güneş, gezegen ve hava olaylarının krallık ve ülke için anlamlarını listeler, mundane astrolojinin en eski sistematik kaynağıdır.

Enuma Eliş Metin

Babil yaratılış destanı, yaklaşık MÖ 18. yüzyıl. Yukarıda gökyüzü adlandırıldığında dizesiyle başlar. Marduk'un Tiamat'ı parçalayarak kozmosu yaratmasını anlatır, Akitu festivalinde her yıl yeniden okunur ve sahnelenirdi.

Eos Tanrıça

Yunan şafak tanrıçası, her sabah gül parmaklarıyla göğün kapılarını açar. Latince Aurora, Sanskritçe Uşas ve Germen Eostre ile aynı Proto-Hint-Avrupa şafak tanrıçasından türemiştir.

Eostre Tanrıça

Anglo-Sakson bahar tanrıçası, tek erken dönem kaynağı Bede'nin 725 tarihli kaydıdır. Nisan ayı onun onuruna Eosturmonath adıyla anılırdı. Adı Proto-Hint-Avrupa şafak tanrıçası ailesine bağlanır, Yunanca Eos, Latince Aurora ve Sanskritçe Uşas ile akrabadır. İngilizce Easter kelimesinin kökenidir.

Epagomenal Günler Takvim

Takvimin dışında sayılan artık günler. Mısır'da 360 günlük yılın sonuna eklenen beş gün, tanrıların doğum günleri sayılır ve tekinsiz kabul edilirdi. Babil'de Ay yılı ile Güneş yılı arasındaki on bir günlük boşluk benzer biçimde zamanın dışı sayılırdı.

Epakt Computus

Computus'ta 1 Ocak günü Ay'ın yaşı, gün cinsinden. Güneş ve Ay takvimleri arasındaki yıllık yaklaşık on bir günlük farkın birikimini ifade eder.

Erbain Halk Takvimi

Arapça kırk. Halk takviminde 21 Aralık'ta, yani kış gündönümünde başlayan kırk günlük büyük kış. Ardından elli günlük hamsin gelir, kırk artı elli doksan günlük tam kışı verir.

Eskatoloji Kavram

Son şeyler öğretisi, zamanın ve dünyanın sonuna dair inançların incelenmesi. Kıyamet, mahşer ve yeni yaratılış anlatıları eskatolojik temalardır.

Etemenanki Yapı

Babil'in büyük zigguratı, adı göğün ve yerin temel evi demektir. Marduk'a adanmıştır, Babil Kulesi anlatısının tarihsel ilhamı kabul edilir.

Etrüsk Takvimi Takvim

Etrüsklerin kullandığı, Roma takviminin atası sayılan eski İtalya takvimi. Yıl on ayla başlardı, Mart'tan Aralık'a. Kış ayları Ocak ve Şubat sonradan eklenmiştir, Aralık anlamındaki December'ın onuncu ay demek olması bu yüzdendir.

Eyyam-ı Bahur Halk Takvimi

Yılın en sıcak günleri, Temmuz sonu ile Ağustos başı arasındaki bunaltıcı hafta. Kadim dünyada bu sıcaklar Sirius'un Güneş'le birlikte doğmasına bağlanırdı, Batı dillerindeki köpek günleri deyimi aynı yıldızdan gelir.

Ezan Ritüel

Günde beş kez okunan namaz çağrısı, günün sesle bölünmesi. Vakitleri güneşin gerçek hareketi belirler, bu yüzden ezan saati her gün ve her şehirde kayar. Mekanik saatin eşit dilimlerine karşı, göğe bağlı kalan zamanın sesidir.

Ezani Saat Takvim

Osmanlı'nın alaturka saat sistemi, gün batımı saat on iki kabul edilir ve gün oradan sayılırdı. Saatler her gün ayarlanır, zaman Güneş'in gerçek hareketine bağlı kalırdı. Muvakkithaneler bu sistemin merkeziydi.

Ezoterizm Kavram

Yunanca esoterikos, içe ait olan. Bir öğretinin yalnız erginlenmişlere açılan iç katmanı, herkese açık dış katman ise egzoteriktir. Gizlemek için değil, hazırlıksız aktarımda anlamın kırılmaması için perdelenir.

F

Fecr-i Sadık ve Fecr-i Kazib Astronomi

Tan yerinin iki ayrı ağarması. Yalancı fecr dikey ve geçici bir ışıktır, gerçek fecr ufka yayılır ve gün başlatır. İslam astronomisinin bu ince ayrımı, sabah vaktinin sınırını çizer, çıplak göz gözleminin ulaştığı hassasiyetin örneğidir.

Filozof Taşı Sembol

Simyanın büyük hedefi, madenleri altına çeviren ve ömrü uzatan efsanevi madde. İç okumada taş, tamamlanmış insanın simgesidir, kurşun nefsin altın ruha dönüşümü.

Fırtına Günleri Halk Takvimi

Halk takviminin yıl boyunca adlandırdığı fırtınalar, kuş fırtınası, çaylak fırtınası, gül fırtınası, kestane karası. Her biri belirli güne bağlanır, denizci ve çiftçi deneyiminin yüzyıllar içinde damıtılmış gözlem takvimidir.

Floralia Festival

Roma'da çiçek tanrıçası Flora onuruna 28 Nisan ile 3 Mayıs arasında kutlanan altı günlük festival. MÖ 238'de Sibyl kehaneti üzerine kurulmuş, MÖ 173'te kalıcı hale gelmiştir. Tiyatro, mim, çiçek saçma ve renkli kıyafetler içerirdi. Beltane ve Walpurgisnacht ile aynı astronomik eşiği paylaşır.

Fomalhaut Yıldız

Güney balığının ağzı, dört kraliyet yıldızından biri, güney göğünün yalnız parlak yıldızı. Adı Arapça balığın ağzı demektir, sonbahar göğünün işaretçisidir.

Fransız Devrim Takvimi Takvim

1793'te yürürlüğe giren laik takvim, on günlük haftalar ve mevsimlere göre adlandırılmış aylar içerir, Vendémiaire bağbozumu, Thermidor sıcaklık demektir. 1806'da kaldırılmıştır, takvimin ideolojik gücünün modern kanıtıdır.

G

Geçiş Ritleri Kavram

Arnold van Gennep'in kavramı, doğum, erginlenme, evlilik ve ölüm gibi eşik geçişlerini düzenleyen ritüeller. Üç aşamalıdır, ayrılma, eşik ve yeniden katılma. Eşik aşaması liminallik kavramının kaynağıdır.

Gelgit Astronomi

Denizlerin Ay'ın ve Güneş'in çekimiyle yükselip alçalması. Dolunay ve yeni ayda en güçlü halini alır. Ay'ın yeryüzünü somut biçimde yönettiğinin kadim insanca da bilinen en açık kanıtıydı.

Gematria Gizli İlim

İbrani harflerinin sayı değerleriyle kelimeler arasında anlam bağı kurma yöntemi, Kabala'nın temel araçlarından. İslam dünyasındaki karşılığı ebceddir, tarih düşürme sanatı aynı sistemden doğar.

Genius Loci Kavram

Latince, yerin ruhu. Roma inancında her mekânın kendine özgü koruyucu ruhu. Bir yerin benzersiz atmosferini anlatan modern kullanım bu kadim inançtan türemiştir.

Gezegen Günleri Takvim

Haftanın yedi gününün yedi gök cismine adanması, Helenistik dönemde sistemleşti. Pazartesi Ay, Salı Mars, Çarşamba Merkür, Perşembe Jüpiter, Cuma Venüs, Cumartesi Satürn, Pazar Güneş. Pek çok Avrupa dilinde gün adları bu düzeni hâlâ taşır.

Gezegen Saatleri Gizli İlim

Günün her saatinin bir gezegene bağlandığı kadim sistem, gezegen günlerinin saat ölçeğine inmiş hali. Gündüz ve gece on ikişer eşit olmayan saate bölünür, her işin kendi gezegen saatinde yapılması gözetilirdi.

Gılgamış Destanı Metin

Mezopotamya'nın büyük destanı, ölümsüzlük arayışının en eski anlatısı. Gılgamış sonsuz yaşamı bulamaz, kalıcılığın eserde ve surda olduğunu öğrenir. Zamanla yüzleşmenin kurucu metnidir.

Gnomon Astronomi

Güneş saatinin gölge düşüren dik çubuğu, en eski astronomik aletlerden biri. Öğle gölgesinin yıl içindeki en kısa olduğu gün yaz gündönümünü, en uzun olduğu gün kış gündönümünü verir.

Gnosis Kavram

Yunanca bilgi, ama aktarılan değil yaşanan bilgi. Kurtarıcı iç bilme, kutsalla doğrudan tanışıklık. Gnostisizm adını bu kavramdan alır, tasavvufun marifet kavramı yakın akrabasıdır.

Gnostisizm Gelenek

Geç Antik Çağ'ın kurtuluşu gnosise, yani iç bilgiye bağlayan akımları. Maddi dünyayı Demiurg'un kusurlu eseri, insanı içinde tanrısal kıvılcım taşıyan sürgün sayar. Nag Hammadi yazmalarının 1945'te bulunması bu dünyayı yeniden görünür kıldı.

Göbekli Tepe Yapı

Şanlıurfa yakınlarında, MÖ 9600'lere uzanan anıtsal yapılar topluluğu, bilinen en eski tapınak kompleksi. Bazı araştırmacılar dikilitaş düzenlerinde gökyüzü hizalamaları önerir, tartışma sürmektedir.

Gök Ekvatoru Astronomi

Dünya ekvatorunun gök küresine izdüşümü. Ekliptik ile kesiştiği iki nokta ekinoksları verir, gök koordinatlarının temel düzlemidir.

Gökkuşağı Halk İnancı

Yağmur sonrası ışık yayı. Anadolu'da alkım ve ebemkuşağı adlarını taşır, altından geçenin dileğinin kabul olacağına ya da cinsiyet değiştireceğine dair inanışlar anlatılır. Mitolojilerde gökle yer arasında köprüdür, İskandinav Bifröst'ü gibi.

Gregoryen Takvim Takvim

1582'de Papa XIII. Gregorius'un Jülyen takvimindeki birikmiş on günlük sapmayı düzelten reformu, modern dünyanın standart medeni takvimi. Ortodoks kiliseleri bu reformu kabul etmediği için Doğu ve Batı Paskalyası farklı tarihlere düşer.

Gül Pencere Yapı

Gotik katedrallerin dev yuvarlak vitray penceresi. Işığı renkli bir kozmos çarkına çevirir, çoğu batı cephesindedir ve batan güneşle tutuşur. Taştan bir mandala olarak okunabilir.

Gül-Haç Gelenek

17. yüzyıl başında Avrupa'da yayımlanan manifestolarla duyurulan gizli kardeşlik, Rosenkreuz anlatısı etrafında kurulur. Tarihsel bir örgütten çok bir fikir hareketi olarak etkili olmuştur, simya ve Hermetizmi Hristiyan mistisizmiyle birleştirir.

Gündönümü Astronomi

Latince sol-stitium, Güneş'in durması. Güneş'in gök ekvatorundan en uzak konuma ulaştığı iki gün. Yaz gündönümü 21 Haziran civarı Yengeç 0 derece, en uzun gün. Kış gündönümü 21 Aralık civarı Oğlak 0 derece, en uzun gece. Litha yazısında ayrıntılı anlatılır.

Güneş Saati Astronomi

Gölgenin yönü ve uzunluğuyla zamanı ölçen alet. Mısır obeliskleri, Yunan ve Roma kadranları, Osmanlı muvakkithaneleri bu geleneğin duraklarıdır.

Günün Başlangıcı Takvim

Günün hangi anda başladığı kültürden kültüre değişir. İbrani ve İslam takvimlerinde gün akşam ezanıyla, Roma'da gece yarısıyla, Mısır'da şafakla başlar. Bu seçim, her kültürün zamana bakışını ele verir.

H

Haft-sin Ritüel

Nowruz sofrası, Farsça s harfiyle başlayan yedi simgesel nesne. Filizlenen buğday yenilenmeyi, sirke sabrı, elma sağlığı temsil eder. Yedi sayısı yedi gezegene ve yedi ölümsüze bağlanır.

Hafta Takvim

Yedi günlük döngü, ay evrelerinin kabaca dörde bölünmesinden ve yedi gezegen sisteminden doğdu. Hiçbir astronomik olaya tam denk düşmez, tamamen kültürel bir ritimdir ve binlerce yıldır kesintisiz sayılır.

Hamsin Halk Takvimi

Arapça elli. Erbainin bitiminden, yani 31 Ocak'tan itibaren sayılan elli günlük ikinci kış dönemi, cemrelerin düşüşü bu dönemin içindedir ve Nevruz'la sona erer.

Harran Sabiileri Kültür

Urfa yakınındaki Harran'ın gezegenlere tapan topluluğu, İslam döneminde Sabii statüsüyle varlığını sürdürdü. Gezegen tapınakları, astroloji ve Hermes'e bağlılıklarıyla kadim yıldız dininin son taşıyıcıları sayılırlar.

Helios Tanrı

Yunan Güneş tanrısı, dört atlı arabasıyla göğü her gün doğudan batıya geçer. Rodos Heykeli ona adanmıştı, Roma'da Sol olarak karşılık bulur.

Helyak Doğuş Astronomi

Bir yıldızın aylarca süren görünmezlikten sonra şafaktan hemen önce ufukta yeniden belirmesi. Pleiades'in helyak doğuşu Akdeniz'de Mayıs başına denk gelir ve Beltane mevsimini işaretler, Sirius'unki ise Mısır'da Nil taşkınını haber verirdi.

Hemeroloji Takvim

Günlerin uğurlu ve uğursuz niteliklerini kataloglayan Mezopotamya geleneği. Babil tabletleri hangi gün iş kurulacağını, hangi gün yola çıkılmayacağını listeler. Podcast'in ilk bölümünde anlatılır.

Hermes Trismegistos Figür

Üç kere büyük Hermes. Yunan Hermes'i ile Mısır Thoth'unun kaynaşmasından doğan efsanevi bilge, Hermetik külliyatın atfedildiği isim. Tarihsel kişi değil, bilgeliğin kişileştirilmiş kaynağıdır.

Hermetizm Gelenek

Hermes Trismegistos'a atfedilen kadim bilgelik geleneği. Corpus Hermeticum ve Zümrüt Tablet gibi metinler içerir, yukarıda nasılsa aşağıda da öyle ilkesiyle tanınır. Astroloji ve simya ile iç içedir.

Hestia Tanrıça

Yunan ocak tanrıçası, Roma karşılığı Vesta. Ocak ateşi evin ve kentin canlı merkezi sayılırdı, yeni kurulan koloniler ana kentin ocağından ateş taşırdı. Beltane'de ocakların ortak ateşten tazelenmesi aynı düşüncenin Kelt ifadesidir.

Hicri Takvim Takvim

İslam dünyasının saf Ay takvimi, 622 Hicret'iyle başlar. Bilinçli olarak interkalasyon yapmaz, aylar mevsimlerden bağımsız döner, Ramazan yıllar içinde tüm mevsimleri dolaşır.

Hıdırellez Festival

6 Mayıs'ta kutlanan Anadolu ve Balkan bahar festivali, Hızır ile İlyas'ın buluşması. Ateş üzerinden atlama ve su kenarında dilek tutma gelenekleri içerir. Beltane ve Çarşamba Suri ile aynı mevsim eşiğinin akraba ritüelleridir.

Hierofani Kavram

Yunanca, kutsalın görünmesi. Eliade'ın anahtar kavramı, kutsalın profan zamanda ya da mekânda kendini gösterdiği an. Festival, ritüel ve kutsal yer hierofanik deneyimin biçimleridir.

Hieros Gamos Ritüel

Yunanca, kutsal evlilik. Kozmik prensiplerin, gök ile yerin, eril ile dişilin ritüel birleşmesi. Sümer ve Babil'de kral ile rahibenin birleşmesi, Beltane'de Tanrıça ile Yeşil Adam'ın simgesel buluşması bu arketipin ifadeleridir.

Hilal Astronomi

Yeni aydan sonra ufukta ilk görülen ince Ay. Babil, İbrani ve İslam takvimlerinde ayın başlangıcını gözlemsel olarak hilal belirler.

Hint Takvimi Takvim

Surya Siddhanta geleneğine dayanan lunisolar sistem, yaklaşık 32,5 ayda bir artık ay (Adhika Masa) ekler. Güneş'in Koç burcuna girişi, Mesha Sankranti, yılın astronomik başlangıcıdır.

Hızır Figür

Anadolu ve İslam halk inancında ölümsüzlük suyunu içmiş, darda kalana yetişen yeşil bilge. İlyas ile buluşması Hıdırellez'in çekirdek anlatısıdır.

Holi Festival

Hint bahar festivali. Kışı temsil eden Holika'nın yakılması ve renkli tozların saçılmasıyla kutlanır. Renk ve ışık, karanlığın yenilgisini simgeler.

Horae Tanrıça

Yunan mevsim ve düzen tanrıçaları, göğün kapılarını mevsiminde açıp kapatırlar. Adları saat kelimesinin Yunanca atasıdır, hora. Mevsimden saate, zamanın bölümlenmesinin tanrıçalarıdır.

Horary Astroloji Gizli İlim

Soru astrolojisi, bir sorunun soruluş anına harita kurup cevabı gökte okuma sanatı. William Lilly'nin çalınan balık vakası klasik örneğidir, ayrıntılı anlatım için tıklayın.

Hurufilik Gelenek

Fazlullah Esterabadi'nin 14. yüzyılda kurduğu, harfleri varlığın anahtarı sayan öğreti. Anadolu ve Balkanlar'da iz bırakmış, harf simgeciliği Bektaşi geleneğine sızmıştır.

Hyades Yıldız

Boğa'nın yüzünü çizen V biçimli yıldız kümesi, Aldebaran'ın komşuları. Yunanca yağmurcu kızlar demektir, sabah doğuşları yağmur mevsimini açardı. Pleiades'in kardeş kümesidir.

I · İ

İbrani Takvimi Takvim

Lunisolar sistem, aylar yeni ayla başlar, 19 yıllık Metonik döngüde 7 kez Adar II eklenir. Pesah böylece baharda sabitlenir. Dini yıl Nisan ayıyla, sivil yıl Tişri ile açılır.

İlkbahar Noktası Astronomi

Güneş'in güneyden kuzeye geçerken gök ekvatorunu kestiği nokta, Koç burcunun sıfır derecesi. Tropik zodyağın başlangıcı ve ekinoksun gökyüzündeki adresi. Presesyon nedeniyle yıldızlara göre yavaşça geriler.

İlksel Sular Kavram

Yaratılıştan önceki biçimsiz okyanus arketipi. Mısır'da Nun, Babil'de Apsu ve Tiamat, Tekvin'de tehom. Kozmos bu sulardan yükselir, yeni yıl ritüellerinde simgesel olarak bu sulara dönülür.

Illud Tempus Kavram

Latince, o zaman. Eliade'ın terminolojisinde ilksel zaman, kozmosun kurulduğu ve mitolojik olayların gerçekleştiği başlangıç anı. Festival, illud tempus'a geri dönüş ritüelidir.

İlluyanka Mitoloji

Hitit mitolojisinin ejderhası, Fırtına Tanrısı'nı önce yener, sonra hileyle yenilir. Anlatı, Hitit yeni yıl bayramı Purulli'de okunurdu. Anadolu topraklarının kendi chaoskampf anlatısıdır.

İlm-i Reml Gizli İlim

Kum ya da kâğıt üzerinde rastgele noktalardan şekiller türetip yorumlayan kehanet sanatı, Batı'daki adı jeomansi. Osmanlı gizli ilimler literatürünün yaygın dallarından biriydi.

Imago Mundi Kavram

Latince, dünya imgesi. Kadim şehirlerin, tapınakların ve evlerin kozmosun küçültülmüş modeli olarak kurulması ilkesi, Eliade'ın kavramlarından biri.

Imbolc Festival

1 Şubat Kelt cross-quarter festivali, astronomik konumu Kova 15 derece. Kış gündönümü ile ilkbahar ekinoksu arasındaki orta nokta. Tanrıça Brigid'e adanmıştır, sütün gelmesi ve yeni doğan kuzularla ilişkilendirilir. Hristiyanlıkta Aziz Brigid Günü ve Candlemas olarak devam eder.

İndiksiyon Takvim

Geç Roma ve Bizans'ta kullanılan on beş yıllık vergi ve tarihleme döngüsü. Orta Çağ belgeleri yüzyıllarca indiksiyon yılıyla tarihlendi, astronomik değil tamamen idari bir zaman birimidir.

İnisiyasyon Kavram

Erginlenme, bir gizem geleneğine ya da yeni bir varoluş düzeyine törenle kabul. Simgesel ölüm ve yeniden doğuş yapısı taşır, Eleusis misterlerinden esnaf loncalarına kadar aynı omurga görülür.

İnsan-ı Kâmil Kavram

Tasavvufta yetkin insan, varlık mertebelerinin tamamını kendinde toplayan ayna. Mikrokozmos öğretisinin İslam tasavvufundaki en işlenmiş ifadesidir.

İnterkalasyon Takvim

Ay-Güneş takvimlerinde mevsimlerle uyum sağlamak için takvime fazladan ay ya da gün eklemek. Metonik döngüde 19 yılda 7 kez on üçüncü ay eklenir. Hicri takvim interkalasyon yapmadığı için bilinçli olarak mevsimlerden bağımsızdır.

Inti Raymi Festival

İnka Güneş festivali, Haziran'da, yani Güney yarımkürenin kış gündönümünde Cusco'da kutlanırdı. Güneş tanrısı Inti'ye adanır, günümüzde yeniden canlandırılmaktadır.

Intihuatana Yapı

Machu Picchu'daki oyma taş, Keçuva dilinde Güneş'in bağlandığı yer demektir. Gündönümlerinde Güneş'i sembolik olarak demirleyen ritüel gözlem noktası olduğu düşünülür.

İşler ve Günler Metin

Hesiodos'un MÖ 8. yüzyıl tarımsal şiiri, Erga kai Hemerai. Pleiades'in doğuşunu hasada, batışını ekime bağlar, ayın uğurlu ve uğursuz günlerini listeler. Yıldız takviminin en eski Yunan tanığıdır.

İştar (İnanna) Tanrıça

Mezopotamya'nın aşk, savaş ve Venüs gezegeni tanrıçası. Yeraltına iniş miti, Venüs'ün gökte kaybolup yeniden belirme döngüsünün anlatısal karşılığı olarak okunur.

İstihare Ritüel

Bir karar öncesinde kılınan namazın ardından rüyada işaret bekleme uygulaması. Kadim rüya kuluçkası geleneğinin, tapınakta uyuyup şifa rüyası bekleyen Asklepios kültünün İslam'daki akrabasıdır.

İznik Konsili Tarih

325 yılında toplanan, Hristiyan doktrininin temellerini kararlaştıran konsil. Paskalya tarihi için kural burada belirlendi, bahar ekinoksundan sonraki ilk dolunayı izleyen ilk Pazar.

J

Janus Tanrı

Roma'nın iki yüzlü eşik tanrısı, bir yüzü geçmişe bir yüzü geleceğe bakar. Kapıların, geçişlerin ve başlangıçların efendisi, Ocak ayına (Ianuarius) adını vermiştir.

Jübile Yılı Takvim

İbrani geleneğinde her kırk dokuz yılın ardından gelen özgürlük yılı, yovel. Borçlar silinir, köleler azat edilir, toprak dinlendirilir. Zamanın toplumsal sıfırlanması, Akitu'daki kozmik sıfırlamanın hukuki kardeşidir.

Jülyen Takvim Takvim

Jül Sezar'ın MÖ 46'da Mısırlı astronom Sosigenes'in danışmanlığıyla başlattığı takvim. Yılı 365,25 gün sayar, her dört yılda bir artık yıl ekler. Gerçek tropik yıldan biraz uzun olduğu için yüzyıllar içinde sapma birikti ve 1582 Gregoryen reformuna yol açtı.

Jāņi Festival

Letonya'nın yaz gündönümü bayramı, Litvanya karşılığı Joninės. Meşe yapraklı taçlar örülür, tepelerde ateşler yakılır, gece hiç uyumadan karşılanır. Litha yazısında anlatılır.

K

Kabala Gelenek

İbranice almak, devralmak kökünden, Yahudi mistik geleneği. Zohar temel metnidir, varlığın Ein Sof'tan on sefirot aracılığıyla açılımını anlatır. Rönesans'ta Hristiyan Kabalası olarak Avrupa ezoterizmine taşındı.

Kahve Falı Gizli İlim

Fincanda kalan telvenin şekillerinden okuma, tasseografi. Kahvenin 16. yüzyılda yaygınlaşmasıyla doğan genç bir gelenek olsa da, rastgele biçimden anlam okuma ilkesiyle kadim kehanet ailesine bağlanır.

Kairos Kavram

Eski Yunancada nitelikli, anlamlı, doğru an. Chronos'un, yani ölçülebilir niceliksel zamanın karşıtı. Festival, kairos zamanına açılan bir geçittir.

Kalendae Takvim

Roma takviminde her ayın ilk günü, başlangıçta hilalin ilanıyla belirlenirdi. Calendar kelimesi buradan gelir. Nonae ve Idus ile birlikte Roma ayının üç çıpasından biridir.

Kalpa Kavram

Hint kozmolojisinde bir dünya döngüsünün toplam ömrü, Brahma'nın bir günü, 4,32 milyar yıl. Döngüsel zamanın en geniş ölçekli ifadelerinden biridir.

Kamer Astronomi

Ay'ın Arapça adı, kameri takvim Ay takvimi demektir. Şems ile kamer, Güneş ile Ay, kadim kozmolojinin ana çifti olarak edebiyattan simyaya her alanda karşımıza çıkar.

Kandil Geceleri Festival

Osmanlı'da II. Selim döneminden itibaren minarelerin kandillerle donatıldığı beş kutsal gece, Mevlid, Regaib, Miraç, Berat ve Kadir. Hicri takvimin yıl içinde dönmesiyle her yıl farklı mevsime düşer.

Kanonik Saatler Takvim

Manastır gününün sekiz dua vakti, matins, laudes, prime, terce, sext, none, vespers ve compline. Benedikten düzeninin bu ritmi, Avrupa'nın gün bölme alışkanlığını kurdu, mekanik saatin icadına giden yolu açtı. None vaktinin öğleye kayması, İngilizce noon kelimesini doğurdu.

Kaos Kavram

Yunanca boşluk, uçurum. Hesiodos'ta her şeyden önce var olan ilksel açıklık. Kozmosun karşıtı, düzenin öncesi ve hammaddesi. Akitu gibi yeni yıl ritüelleri, yaratılıştan önceki kaosa dönüşü bilinçle sahneler.

Karaciğer Falı Gizli İlim

Kurban hayvanının karaciğerinden kehanet okuma, Babil ve Etrüsk uzmanlık alanı. Kil karaciğer modelleri ders aracıydı, Roma'daki uygulayıcısına haruspeks denirdi.

Karma Kavram

Sanskritçe eylem. Her eylemin zaman içinde meyvesini doğurması yasası, samsara çarkını döndüren güçtür. Geçmişin şimdiyi, şimdinin geleceği dokuması, zamanın ahlaki sürekliliğidir.

Karnak Yapı

Mısır'ın Teb kentindeki dev tapınak kompleksi. Amon-Ra tapınağının ana ekseni kış gündönümü gün doğumuna hizalıdır.

Kıble ve Mihrap Yapı

Kıble, namazın yöneldiği Kâbe doğrultusu, mihrap bu yönü gösteren duvar nişi. Her cami, yeryüzünün neresinde olursa olsun tek merkeze yönelir. Mekânın tek noktaya akort edilmesi, yön kutsallığının İslam'daki ifadesidir.

Kına Gecesi Ritüel

Düğün öncesi gece, gelinin baba evindeki son eşiği. Yakılan kına ayrılığın ve adanmışlığın işaretidir, ağlatma türküleri geçişin yasını önceden tutar. Van Gennep'in ayrılma evresinin Anadolu'daki klasik örneğidir.

Kırk (Sayısı) Kavram

Kadim dünyanın eşik sayısı. Tufanın kırk günü, çilenin kırk kapısı, loğusanın kırkı, yasın kırkı, erbainin kırk günü. Bir durumun tamamlanıp dönüşmesi için gereken süreyi simgeler, Pleiades'in kırk günlük kayboluş dönemiyle ilişkilendirilir.

Kırklama Ritüel

Doğumdan kırk gün sonra anne ve bebeğin sudan geçirilme töreni, kırkı çıkmak deyiminin kaynağı. Kırk günlük eşik döneminin suyla mühürlenmesidir, kırk sayısının yaşam döngüsündeki en canlı uygulamasıdır.

Kıyamet (etimoloji) Kavram

Arapça q-w-m kökünden, ayağa kalkış, ölülerin dirilip doğrulması. Takvim, kıyam ve istikamet ile aynı kökü paylaşır. İbranice karşılığı tekuma'dır. Zamanı dik tutan kelime ailesinin son halkasıdır.

Kleromansi Gizli İlim

Kutsal kura ile karar alma, zar, çubuk ya da taş çekerek tanrısal iradeyi sorma. İbrani geleneğinin Urim ve Tummim'i, aşık kemiği zarları ve kura okları bu ailedendir.

Koç Girişi Astronomi

Güneş'in ilkbahar ekinoksunda Koç burcunun sıfırıncı derecesine girmesi. Mundane astrolojide yıllık başlangıç anıdır, o yılın haritası bu ana kurulur. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Koç Katımı Halk Takvimi

Sonbaharda koçların sürüye salındığı dönem, Ekim ortası. Beş ay sonra kuzular tam baharda doğar. Hayvancı takvimin yılı bölen ana eşiklerinden biridir, Beltane'de sürülerin meraya salınmasının sonbahar simetriğidir.

Kocakarı Soğukları Halk Takvimi

Mart ortasında bastıran son kış soğukları, Arapça adı berdelacuz. Kışa direnen yaşlı kadın anlatısıyla açıklanır, İskoç geleneğindeki Cailleach ile çarpıcı paralellik taşır.

Kozmik Dağ Kavram

Dünyanın merkezinde yükselen, gökle yeri birleştiren dağ arketipi. Hint Meru'su, İran Elburz'u, İslam kozmolojisinin Kaf Dağı ve zigguratların taş dağı aynı imgenin biçimleridir.

Kozmogoni Kavram

Yunanca, evrenin doğuşu. Yaratılış mitlerinin genel adı. Enuma Eliş, Tekvin, Rig Veda'nın yaratılış ilahileri ve Hesiodos'un Theogonia'sı kozmogonik metinlerdir.

Kozmos Kavram

Yunanca düzen ve süs. Pythagoras geleneğinde evrenin uyumlu bütünlüğü. Kozmetik kelimesiyle aynı kökten gelir, evren güzel düzen demektir.

Kronia Festival

Atina'da hasat sonrası Kronos onuruna kutlanan bayram. Köleler ve efendiler aynı sofraya otururdu, Roma Saturnalia'sının Yunan öncülüdür. Altın Çağ'ın yılda bir günlüğüne geri çağrılmasıdır.

Kronos Tanrı

Titanların önderi, Zeus'un babası, çocuklarını yutan tanrı. Zamanla özdeşleşmesi, adının chronos kelimesiyle ses benzerliğinden doğan kadim bir karışmadır. Roma karşılığı Saturnus, Altın Çağ'ın kralıdır.

Kum Saati Alet

İki cam hazne arasında akan kumla süre ölçen alet, Orta Çağ'da yaygınlaştı. Gemilerde vardiya, kiliselerde vaaz süresi ölçtü. Akan kum, ömrün tükenişinin simgesi olarak vanitas resimlerine yerleşti.

Kumbh Mela Festival

Hindistan'ın dev hac toplanması, kutsal nehirlerde arınma. Tarihleri Jüpiter'in burçlardaki konumuyla belirlenir, on iki yıllık döngüyle döner. Yeryüzünün en kalabalık dinsel buluşması kabul edilir.

Kupala (Ivan) Festival

Slav yaz gündönümü festivali. Ateş üzerinden atlama, suya çelenk bırakma ve gece ormanda efsanevi eğrelti çiçeğini arama gelenekleriyle kutlanır. Litha yazısında anlatılır.

Kürek Kemiği Falı Gizli İlim

Koyunun kürek kemiğini ateşte ya da ışıkta okuyarak kehanet, skapulimansi. Orta Asya Türk ve Moğol geleneğinde derin kökleri vardır, Dede Korkut dünyasının fal tekniğidir.

Kürelerin Müziği Kavram

Pisagor geleneğinde gök kürelerinin dönerken çıkardığı, kulağın değil ruhun duyduğu uyum. Gezegen aralıklarının müzik oranlarıyla örtüştüğü düşüncesi Kepler'e dek sürdü, kozmosu ahenk olarak duymanın adıdır.

Kutsal Zaman Kavram

Profan, yani sıradan zamanın askıya alındığı, kozmogonik anın yeniden canlandığı ritüel zaman. Mircea Eliade'ın merkezi kavramı. Festival, ritüel ve kutsal mekân, kutsal zamana açılan kapılardır. Podcast'in ilk bölümü bu kavrama ayrılmıştır.

Kuyrukluyıldız Yıldız

Güneş'e yaklaştıkça kuyruk açan gök cismi. Kadim dünyada düzenin dışından gelen haberci, çoğu zaman uğursuzluk işareti sayıldı. 1066 Halley geçişi Bayeux halısına işlendi, doğumlar ve taht değişimleri kuyrukluyıldızlara bağlandı.

Kybalion Metin

1908'de Üç Erginlenmiş imzasıyla yayımlanan Hermetik ilkeler kitabı. Kadim metin değil modern bir derlemedir, yedi ilkesiyle popüler ezoterizmi derinden etkilemiştir, kaynağı konusunda dürüst olmak gerekir.

Kybele Tanrıça

Anadolu'nun ana tanrıçası, Frigya'nın dağ anası. Roma'ya MÖ 204'te resmi törenle taşındı, baharda kutlanan ölüp dirilen eşi Attis'le mevsim döngüsüne bağlanır. Çatalhöyük'ten Roma'ya uzanan ana tanrıça hattının adıdır.

L

Labirent Sembol

Tek yollu dolambaç, merkeze yürüyüşün ve dönüşün simgesi. Girit efsanesinden Chartres katedralinin zemin labirentine, hac yolculuğunun küçültülmüş modeli olarak kullanıldı.

Levh-i Mahfuz Kavram

Korunmuş levha. İslam kozmolojisinde olmuş ve olacak her şeyin yazılı olduğu kayıt. Zamanın tamamının tek bir şimdide yazılı durması, kader ile zaman ilişkisinin en yoğun imgelerindendir.

Leviathan Mitoloji

İbrani geleneğinin deniz canavarı, kıvrılan yılan. Eyüp ve Mezmurlar'da Tanrı'nın gücünün ölçüsü olarak anılır, kökleri Ugarit'in Lotan'ına uzanır. Kaos sularının dev bedenli kişileşmesidir.

Liminallik Kavram

Antropolog Victor Turner'ın kavramı. Bir durumdan diğerine geçiş anındaki ara hal, ne arkada bırakılan bitmiştir ne ileride beklenen başlamıştır. Beltane ve Samhain, perdenin inceldiği geceler olarak liminallik festivalleridir.

Litha Festival

Yaz gündönümünün Yıl Çarkı'ndaki adı, 21 Haziran civarı, Yengeç 0 derece. Yılın en uzun günü, ışığın zirvesi ve dönüşün başlangıcı. Adı Bede'nin kaydettiği Anglo-Sakson çift ayından gelir, festival adı olarak yirminci yüzyıl yapılandırmasıdır. Ayrıntılı yazı için tıklayın.

Lugh Tanrı

İrlanda panteonunun çok yetenekli tanrısı, ışık ve ustalıkla ilişkilendirilir. Lughnasadh festivali, üvey annesi Tailtiu'nun anısına kurduğu hasat oyunlarından doğar.

Lughnasadh / Lammas Festival

1 Ağustos Kelt cross-quarter festivali, Aslan 15 derece. Yaz gündönümü ile sonbahar ekinoksu arasındaki orta nokta, ilk hasadın başlangıcı. Tanrı Lugh ile ilişkilendirilir. Anglo-Sakson karşılığı Lammas, ilk hasadın ekmeğinin kutsandığı gündür.

Lunisolar Takvim Takvim

Hem Ay hem Güneş döngüsünü senkronize eden takvim türü. İbrani, Babil, Çin ve Hint takvimleri lunisolar'dır. On iki ay döngüsüne 19 yılda 7 kez on üçüncü ay eklenerek Güneş yılıyla uyum sağlanır.

Lupercalia Festival

Roma'da 15 Şubat'ta kutlanan arınma ve bereket festivali. Luperci rahipleri kent çevresinde koşardı. Şubat ayının adı, arınma araçları anlamındaki februa kelimesinden gelir.

M

Maat Kavram

Mısır'ın kozmik düzen, hakikat ve adalet ilkesi, aynı adlı tanrıçayla kişileştirilir. Firavunun görevi Maat'ı ayakta tutmaktı. Vedik Rta ve Yunan kozmos kavramlarının Mısırlı akrabasıdır.

Mabon Festival

Sonbahar ekinoksunun Yıl Çarkı'ndaki adı, 22 Eylül civarı, Terazi 0 derece. Hasadın tamamlandığı şükran eşiği. İsim, Gal mitolojisindeki Mabon ap Modron'a atıfla 1970'lerde önerilmiştir, sekizlinin en modern adıdır. Ekinoks kutlamasının kendisi ise kadimdir.

Magnum Opus Kavram

Büyük eser, simyanın dönüşüm süreci. Klasik şemada nigredo kararma, albedo aklanma, citrinitas sararma ve rubedo kızarma evrelerinden geçer. Maddenin arınma yolculuğu, iç dönüşümün haritası olarak okunur.

Makom Kavram

İbranice yer, mekân. Yahudi geleneğinde doğrudan Tanrı'nın adlarından biri. Ayağa kalkmak anlamındaki kum kökünden gelir, tekuma ve kıyam ile akrabadır. Podcast'in ilk bölümünde işlenir.

Mandala Sembol

Sanskritçe çember. Hint ve Tibet geleneklerinde kozmosun diyagramı, merkeze yürüyüşün görsel aracı. Kum mandalalarının tamamlanınca bozulması, kozmik döngünün ve geçiciliğin ritüel dersidir.

Marduk Tanrı

Babil'in baş tanrısı. Enuma Eliş'te kaos ejderhası Tiamat'ı yenerek kozmosu kurar, Akitu festivalinin merkez figürüdür.

Matronae Austriahenae Tarih

1958'de Almanya'nın Morken-Harff bölgesinde bulunan 150'den fazla Roma dönemi adak yazıtı. Austr köklü ana tanrıçalara adanmıştır, Eostre adının kıtasal akrabalığına dair en güçlü arkeolojik kanıttır.

Mavi Ay Astronomi

Aynı takvim ayına sığan ikinci dolunaya verilen modern ad. Ayda bir kez İngilizce deyimi nadirliği anlatır. Astronomik değil takvimsel bir olgudur, Ay takvimi ile Güneş takvimi arasındaki kaymanın görünür izidir.

Maya Takvimi Takvim

İç içe üç sistem, 260 günlük ritüel döngüsü Tzolk'in, 365 günlük Güneş yılı Haab ve tarihleri sabitleyen Uzun Sayım. 2012 fenomeni, Uzun Sayım'ın bir baktun devrinin yanlış yorumuydu.

Maypole / Mayıs Direği Ritüel

Beltane'de etrafında dans edilen yüksek direk, Cermen ve Anglo-Sakson kökenli olduğu düşünülür. Renkli kurdelelerle örülen direk, axis mundi'nin, yani kozmik eksenin bedensel ritüele dönüşümüdür.

Mekanik Saat Alet

13. yüzyıl sonunda Avrupa manastırlarında doğan dişli zaman ölçer. İlk görevi keşişleri duaya çağırmaktı, kuleden kente inince zamanı doğadan kopardı. Eşit saatlerin, dakikliğin ve vakit nakittir dünyasının başlangıcıdır.

Melheme Metin

Osmanlı sahasının gök ve hava kehaneti kitapları, yılın günlerine göre olacakları listeleyen halk takvim edebiyatı. Babil omen geleneğinin Türkçe yazılı mirasçısıdır.

Metonik Döngü Astronomi

19 Güneş yılının neredeyse tam olarak 235 sinodik aya eşit olması, toplam 6940 gün. Ay evreleri 19 yıl sonra takvimde yaklaşık aynı tarihlere döner. Babilli gökbilimcilerin bildiği bu döngüyü MÖ 432'de Atinalı Meton Yunan dünyasına aktarmıştır. Tüm lunisolar takvimlerin matematiksel omurgasıdır.

Mevsim İngresi Astroloji

Mundane astrolojide Güneş'in dört kardinal noktaya, yani Koç, Yengeç, Terazi ve Oğlak burçlarının sıfırıncı derecelerine girişi. Yıllık ve mevsimlik öngörülerin başlangıç anlarıdır.

Midsommar Festival

İskandinav yaz gündönümü bayramı. Çiçeklerle sarılmış direk, halka dansları ve neredeyse hiç kararmayan gece. İsveç'te resmi tatildir. Litha yazısında anlatılır.

Mikrokozmos Kavram

İnsanın evrenin küçültülmüş modeli olduğu öğreti, yukarıda nasılsa aşağıda da öyle ilkesinin insana uygulanması. Hermetik ve tasavvufi geleneklerin ortak temasıdır.

Mit Kavram

Kökene dair kutsal anlatı. Eliade'a göre mit kurgu değildir, arkaik insan için gerçekliğin ta kendisidir, ritüelle yeniden canlandırılarak şimdiye taşınır.

Mithras Tanrı

Roma İmparatorluğu'nda yaygın gizem kültünün merkezindeki tanrı, boğa kurban sahnesiyle betimlenir. Kültün astronomik simgecilik taşıdığı öne sürülmüştür. Doğum günü 25 Aralık, kış gündönümünün komşusudur.

Moirai Mitoloji

Yunan kader üçlüsü, biri ömür ipliğini eğirir, biri ölçer, biri keser. Zamanın iplik olarak tasarlanması, ömrün dokunan ve kesilen bir süre olduğu fikrinin klasik imgesidir.

MUL.APIN Metin

Babil astronomisinin temel derlemesi, MÖ 1000 civarı. Yıldız listeleri, helyak doğuşlar ve interkalasyon kuralları içerir, adını ilk satırındaki Saban Yıldızı'ndan alır.

Mundane Astroloji Astroloji

Bireysel doğum haritaları yerine ülkeler, halklar ve kolektif olaylar üzerine çalışan astroloji dalı. Ayrıntı için Mundane Astroloji Nedir yazısı.

Mundus Kavram

Latince dünya, düzen, süs. Roma'da ayrıca kentin kuruluşunda açılan, yeraltı dünyasına açıldığına inanılan kült çukurunun adıdır. Yunanca kozmos'un Latince karşılığı, mundane kelimesinin köküdür.

Müneccim Kültür

Yıldız ilmiyle uğraşan kişi, Osmanlı sarayında müneccimbaşı resmi görevliydi. Kuruluş saatleri, sefer vakitleri ve takvim hazırlığı ondan sorulurdu, devletin zaman ve gök işlerinin makamıydı.

Muvakkithane Yapı

Osmanlı'da camilerin yanında namaz vakitlerini astronomik hesapla belirleyen vakit evi. Muvakkitler güneş saatleri, usturlap ve rubu tahtasıyla çalışırdı, kadim gök gözleminin Osmanlı kurumudur.

Mōdraniht Festival

Anaların Gecesi. Bede'nin aktardığına göre pagan Anglo-Saksonların yılbaşı gecesi, kış gündönümü civarında kutlanırdı. Ana tanrıçalara adanmış olduğu düşünülür, Matronae kültüyle ilişkilendirilir.

N

Nardugan Festival

Türk halklarına atfedilen kış gündönümü kutlaması, yeniden doğan Güneş'in bayramı. Yazılı kaynaklar sınırlıdır, modern anlatımlardaki ayrıntıların tarihsel kanıtı tartışmalıdır.

Nemrut Dağı Yapı

Kommagene kralı I. Antiochos'un MÖ 1. yüzyıldan kalma tümülüsü ve dev heykelleri. Doğu terası gün doğumuna, batı terası gün batımına bakar. Dünyanın en eski horoskop kabartmalarından Aslan horoskopu buradadır.

Newgrange Yapı

İrlanda'da MÖ 3200 civarında inşa edilmiş geçit mezarı. Kış gündönümü şafağında ışık, çatı kutusundan girip 19 metrelik koridoru aşarak iç odayı aydınlatır.

Nisannu Takvim

Babil takviminin ilk ayı, bahar ekinoksundan sonraki ilk yeni ay ile başlar. Akitu festivali bu ayın ilk on iki gününde kutlanırdı. İbranice Nisan ve Türkçe Nisan kelimelerinin kökenidir.

Noel Festival

İsa'nın doğum yortusu, 25 Aralık. Tarihin seçimi kış gündönümü kuşağına, Sol Invictus ve Saturnalia komşuluğuna denk düşer. Yule kütüğü ve ağaç süsleme gibi ögeler kuzey Avrupa gündönümü geleneklerinden katılmıştır.

Nonae ve Idus Takvim

Roma ayının Kalendae ile birlikte üç çıpasından ikisi. Nonae ayın beşinci ya da yedinci, Idus on üçüncü ya da on beşinci günüdür, kökeni Ay evrelerinin ilanına dayanır. Sezar'ın öldürüldüğü Mart Idus'u en ünlüsüdür.

Nornlar Mitoloji

İskandinav kader örücüleri, Urd kuyusunun başında Yggdrasil'i sular ve yazgıyı işlerler. Adlarından Urd geçmişi, Verdandi olmaktayı, Skuld olacağı taşır, wyrd kavramının dokumacılarıdır.

Nowruz Festival

Zerdüşt geleneğinde bahar ekinoksunda başlayan yeni yıl, kelime anlamı yeni gün. İran, Anadolu ve Orta Asya kültürlerinde kutlanır. Haft-sin sofrası, Çarşamba Suri ateşi ve on üç günlük kutlama içerir, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesindedir.

Numen Kavram

Latince tanrısal irade, kutsal güç. Rudolf Otto'nun numinosum kavramının kökü, kutsalla karşılaşmanın hem ürperten hem cezbeden niteliğini anlatır.

Nut Tanrıça

Mısır gök tanrıçası, yıldızlarla kaplı bedeni yeryüzünün üzerine kemer gibi gerilir. Her akşam Güneş'i yutar, her sabah yeniden doğurur. Gökyüzünün kendisi, doğuran ve yutan zamandır.

O · Ö

Odin Tanrı

İskandinav panteonunun bilgelik arayan tanrısı, rünler için kendini Yggdrasil'e asar. Kış gecelerinde Vahşi Av'ın başında gökyüzünden geçtiğine inanılırdı, Yule ile derin bağı vardır.

Oğlak Dönencesi Astronomi

Kış gündönümü Güneş'inin tam tepeden geçtiği enlem, 23,4 derece güney. Adını gündönümü noktasının kadim çağda Oğlak burcunda olmasından alır, Yengeç Dönencesi'nin güney ikizidir.

Ökse Otu Sembol

Meşe üzerinde büyüyen yarı asalak bitki. Yaşlı Plinius'a göre druidler onu altın orakla keserdi, kışın yeşil kalması yaşamın sürekliliğinin işareti sayılırdı. Noel'de altına girilen ökse otu bu kadim saygının uzantısıdır.

Okültizm Kavram

Latince occultus, gizli. Gizli güçler ve bağlantılarla ilgilenen öğreti ve uygulamaların şemsiye adı, 19. yüzyılda Fransız yazarlarca yaygınlaştırıldı. Ezoterizmin pratik ve büyüsel yüzünü vurgular.

Olimpiyat Takvim

Antik Yunan'da iki oyun arasındaki dört yıllık dönem, kentler arası ortak tarihlemenin birimi. Tarihçiler olayları olimpiyat sayısıyla tarihlendirirdi, spordan doğan bir takvim sistemidir.

Omphalos Kavram

Yunanca göbek. Delphi'deki kutsal taş, dünyanın merkezi sayılırdı. Zeus'un dünyanın iki ucundan saldığı kartalların burada buluştuğu anlatılır, merkez simgeciliğinin klasik örneğidir.

On İki (Sayısı) Kavram

Göksel düzenin sayısı, on iki burç, on iki ay, Akitu'nun on iki günü, on iki saatlik gündüz ve gece. Kaynağı, bir yıla sığan yaklaşık on iki dolunaydır, Ay'ın Güneş yılına bölünmesinden doğar.

On İki Hayvanlı Takvim Takvim

Orta Asya Türk halklarının on iki yıllık hayvan döngülü takvimi, her yıl bir hayvanın adını taşır. Çin takvimiyle akrabadır, Göktürk ve Uygur metinlerinde kullanılmıştır.

Opet Festivali Festival

Mısır'da Nil taşkını mevsiminde Amon'un kutsal teknesinin Karnak'tan Luksor'a tören alayıyla taşındığı bayram. Kralın tanrısal gücünün yenilenme ritüeliydi.

Orfizm Gelenek

Efsanevi ozan Orpheus'a bağlanan Yunan mister akımı. Ruhun tutsaklığı, arınma ve yeniden doğuş döngüsü öğretisinin Yunan dünyasındaki erken taşıyıcısıdır, kozmik yumurta imgesi bu gelenekten gelir.

Orion (Cebbar) Yıldız

Göğün en görkemli takımyıldızı, kuşaklı avcı. Arapça adı Cebbar, zorlu güçlü demektir. Mısır onu Osiris'in göksel sureti Sah olarak görür, Giza piramitlerinin kuşak yıldızlarına hizalandığı önerisi tartışmalı ama ünlüdür.

Oryantasyon (etimoloji) Kavram

Latince oriri, doğmak ve yükselmek fiilinden, oriens doğu demektir. Kiliselerin apsisinin doğuya, doğan Güneş'e çevrilmesi uygulaması kelimeye yön bulma anlamını kazandırdı. Yön bulmak, kelimenin kökünde doğuya dönmektir.

Osiris Tanrı

Mısır'ın ölüp dirilen tanrısı, yeraltının hükümdarı. Parçalanıp yeniden bütünlenmesi, tahılın biçilip yeniden ekilmesiyle özdeşleştirilir. Ölümden sonra yaşamın ve mevsim döngüsünün Mısırlı anlatısıdır.

Ostara Festival

İlkbahar ekinoksunun Yıl Çarkı'ndaki adı. Jacob Grimm'in 1835'te Bede'nin Eostre kaydını temel alarak yeniden inşa ettiği tanrıça adından gelir. Denge içinden doğan uyanışın, yeni başlangıcın eşiğidir. Paskalya ve Ostara yazısında ayrıntılı anlatılır.

Ouroboros Sembol

Kuyruğunu yutan yılan, döngüsel zamanın ve kendini yenileyen bütünlüğün en yoğun simgesi. Mısır kaynaklarından simya geleneğine uzanır, sonun başlangıca döndüğü her yerde karşımıza çıkar.

P

Pantheon Yapı

Roma'nın bütün tanrılar tapınağı, kubbesinin tepesindeki açıklık, oculus, tek ışık kaynağıdır. Güneş ışığı gün boyunca iç mekânda dev bir güneş saati gibi dolaşır, kubbe göğün, oculus Güneş'in mimari sureti sayılır.

Paskalya Festival

Hristiyanlığın merkezi bayramı, İsa'nın dirilişinin kutlaması. Tarihi Computus ile hesaplanır, bahar ekinoksundan sonraki ilk dolunayı izleyen Pazar. Kökleri Pesah'a, adı Batı dillerinde Pesah'a ya da Eostre'ye dayanır. Ayrıntılı yazı için tıklayın.

Paskalya Döngüsü Computus

532 yıl, Metonik döngü ile Güneş döngüsünün çarpımı, 19 çarpı 28. Bu süre sonunda Paskalya tarihleri tam olarak aynı sırayla tekrarlanır.

Perennial Felsefe Gelenek

Tüm büyük geleneklerin, Veda'dan Tao'ya, Hermetik öğretiden Sufiliğe, aynı metafizik gerçekliği farklı kutsal dillerde ifade ettiğini savunan yaklaşım. René Guénon tarafından sistemleştirilmiş, Aldous Huxley tarafından yaygınlaştırılmıştır.

Persephone Tanrıça

Demeter'in kızı, Hades'in eşi. Yılın bir bölümünü yeraltında geçirmesi annesinin yasıyla kışı, dönüşü baharı getirir. Mevsim döngüsünün Yunan anlatısı, Eleusis misterlerinin merkez mitidir.

Pesah Festival

Yahudi takviminde Nisan ayının on dördüncü günü, dolunayda başlayan ve Mısır'dan Çıkış'ı anan bayram. Bahar ekinoksunu izleyen ilk dolunaya denk gelecek şekilde ayarlanır. Hristiyan Paskalyası'nın tarihsel ve teolojik temelidir.

Picatrix Metin

Arapça Gayetü'l-Hakim'in Latince adı, 10. yüzyıl civarı Endülüs kaynaklı astral büyü ansiklopedisi. Gezegen saatleri, tılsım yapımı ve yıldız çağırma ritüellerini derler, Orta Çağ ve Rönesans büyü geleneğinin temel kitabıdır.

Pisagorculuk Gelenek

Sayıyı varlığın ilkesi sayan Güney İtalya okulu. Ruh göçü, sayı mistisizmi ve kürelerin müziği öğretileriyle Platon'dan Kepler'e uzanan bir damar açtı. Tetraktys, on noktalı üçgen, kutsal simgesiydi.

Pleiades Astronomi

Boğa takımyıldızının 28 ile 29. derecelerinde, çıplak gözle altı ya da yedi yıldızı görülen küme. Türkçe Ülker, Arapça Süreyya. Helyak doğuşu Akdeniz'de Mayıs başına denk gelir, Hesiodos'ta hasat zamanını, MUL.APIN tabletlerinde takvim düzeltmesini işaretler.

Pomerium Kavram

Roma'nın ritüelle çizilmiş kutsal sınırı, kentin hukuki ve dini bedenini tanımlar. Kuruluşta sabanla açılan çizgi, kapı yerlerinde sabanın kaldırılmasıyla kesilirdi.

Presesyon Astronomi

Dünya ekseninin topaç gibi salınımı, yaklaşık 25.800 yılda bir tam tur. İlkbahar noktası burçlar boyunca geriler, astrolojik çağlar bu harekete dayanır.

Profan Zaman Kavram

Kutsal zamanın karşıtı, gündelik, sıradan, homojen ve ölçülebilir zaman akışı. Eliade'a göre modern insan zamanı büyük ölçüde profan zaman olarak deneyimler.

Proto-Hint-Avrupa Dil

MÖ 4500 ile 2500 arasında Karadeniz ve Hazar stepleri civarında konuşulduğu varsayılan, modern Avrupa ve Hint dillerinin ortak atası. Şafak tanrıçası kökü, Eos, Aurora, Uşas ve Eostre gibi paralel isimlerin kaynağıdır.

Purulli Festival

Hitit yeni yıl ve bahar bayramı, Hatti kökenli. İlluyanka mitinin okunmasıyla kutlanırdı, Babil Akitu'sunda Enuma Eliş'in okunmasının Anadolu paralelidir. Yeni yılda ejderha mitinin anlatılması, düzenin yıllık tazelenmesidir.

Pysanka Sembol

Ukrayna'nın balmumu tekniğiyle desenlenen geleneksel yumurtaları. Kökleri Hristiyanlık öncesi Slav bahar ritüellerine uzanır, kozmik yumurta simgeciliğinin yaşayan örneğidir.

Q

Quartodeciman Tarih

On dördüncü gün taraftarları. Erken Hristiyanlıkta Paskalya'yı haftanın gününe bakmaksızın doğrudan Pesah ile aynı gün, 14 Nisan'da kutlayan Anadolu kökenli akım. 325 İznik Konsili'nde Pazar kuralı kabul edilince marjinal kaldı.

Quetzalcoatl Tanrı

Mezoamerika'nın tüylü yılan tanrısı, Maya adıyla Kukulkan. Venüs'ün sabah yıldızı olarak dönüşüyle özdeşleştirilir, Chichén Itzá'da ekinoks gölgesi olarak piramitten iner.

R

Ra Tanrı

Mısır'ın Güneş tanrısı, gündüz gök teknesiyle göğü, gece yeraltı ırmağını geçer ve her sabah yeniden doğar. Güneşin günlük yolculuğu, ölüm ve diriliş döngüsünün gündelik modeliydi.

Ragnarök Kavram

İskandinav eskatolojisi, tanrıların alacakaranlığı ve dünyanın yangında sonu. Ardından yeryüzü sulardan yeniden yükselir, yeni bir çağ başlar. Çizgisel son değil, büyük ölçekli döngünün kapanışıdır.

Regulus Yıldız

Aslan takımyıldızının kalbi, küçük kral demektir, dört kraliyet yıldızından biri. Ekliptiğe en yakın parlak yıldızdır, kadim gözlemde krallıkla ilişkilendirilmiştir. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Ritüel Kavram

Belirli bir zamanda ve mekânda, belirli bir düzene göre yapılan ve kutsal anlam taşıyan eylemler dizisi. Eliade'a göre ritüel, kozmogonik anı yeniden canlandırır, geçmişi anmaz, başlangıcı şimdiye çağırır.

Roma Takvimi Takvim

Cumhuriyet döneminin lunisolar takvimi, aylar Kalendae, Nonae ve Idus çıpalarıyla bölünürdü. Düzensiz interkalasyon kaosa yol açınca Sezar'ın Jülyen reformuyla son buldu.

Roş Aşana Festival

İbrani takviminin sivil yılbaşısı, Tişri ayının ilk günü, sonbahar ekinoksu mevsiminde. Şofar üflenir, yaratılışın yıldönümü kabul edilir.

Rta Kavram

Vedik kozmik düzen ilkesi, mevsimlerin dönüşünü, ritüelin etkisini ve ahlaki doğruluğu aynı yasada birleştirir. Ritüel kelimesiyle aynı Hint-Avrupa kökünü paylaşır, Mısır Maat'ının Hint akrabasıdır.

Rubu Tahtası Alet

Çeyrek daire biçimli gözlem ve hesap aleti, usturlabın sadeleşmiş kardeşi. Osmanlı muvakkitlerinin gündelik aracıydı, yıldız yüksekliğinden vakit çıkarırdı.

Rumi Takvim Takvim

Osmanlı'nın mali işler için kullandığı Jülyen esaslı Güneş takvimi, Hicri yıl sayımıyla Jülyen aylarını birleştirir. Mart ayıyla başlar, 1926'ya dek resmi kullanımda kaldı.

Rüya Tabiri Gizli İlim

Rüyaları simgeler sözlüğüyle yorumlama sanatı, oneiromansi. Artemidoros'un Oneirokritika'sı antik, İbn Sirin'e atfedilen külliyat İslami geleneğin temel kaynaklarıdır.

Ruz-ı Hızır ve Ruz-ı Kasım Takvim

Osmanlı halk takviminin yılı ikiye bölen sistemi. Hızır günleri 6 Mayıs'ta Hıdırellez'le başlayan yaz yarısı, Kasım günleri 8 Kasım'da başlayan kış yarısıdır. Yıl çarkının Anadolu'daki ikili karşılığıdır.

S · Ş

Şabat Takvim

İbrani haftasının yedinci günü, iş yapmama günü. Yaratılışın yedinci gününde dinlenmenin haftalık tekrarıdır, zamanın kutsanmasının en köklü örneklerinden biridir. Cumartesi adının pek çok dildeki kökenidir.

Sabit Yıldızlar Astronomi

Gezegenlerin aksine birbirlerine göre konumları değişmeyen yıldızlar. Kadim astrolojide parlak sabit yıldızlar özel anlam taşır. Hesaplama için sirauysal aracı.

Saeculum Takvim

Roma'da bir insan ömrünün en uzun süresi sayılan dönem, yaklaşık yüz on yıl. Bir saeculum kapandığında Ludi Saeculares adlı yüzyıl oyunları düzenlenir, yeni çağın açılışı ilan edilirdi.

Samanyolu Yıldız

Galaksimizin gökyüzündeki ışık şeridi. Türkçede saman çalan birinin yolda döktüğü samanlardır, Saman Uğrusu. Anadolu'da Hacılar Yolu, Farsça gelenekte Kehkeşan adını taşır, pek çok kültürde ruhların ve hacıların yolu sayılır.

Şamaş Tanrı

Mezopotamya Güneş tanrısı ve adaletin koruyucusu, Hammurabi steli yasaları ondan alırken gösterir. Her gün göğü geçip her gece yeraltını aşar, görmediği şey yoktur.

Samhain Festival

1 Kasım Kelt cross-quarter festivali, Akrep 15 derece. Sonbahar ekinoksu ile kış gündönümü arasındaki orta nokta, Kelt geleneğinde yılın bitişi ve başlangıcı. İki dünya arasındaki perdenin inceldiği gece olarak anılır. Hristiyan takviminde Azizler Günü'ne, arifesi Halloween'e dönüştü.

Samsara Kavram

Doğum, ölüm ve yeniden doğum çarkı, Hint geleneklerinin varoluş döngüsü. Kelime anlamı akıp gitmek, dolaşmaktır. Zamanın çark olarak tasarlanışının en kapsamlı öğretisidir, kurtuluş çarkın dışına çıkmaktır.

Saros Döngüsü Astronomi

Tutulmaların 18 yıl 11 gün arayla benzer geometriyle tekrarlanma döngüsü. Babil gözlemcileri tarafından biliniyordu, tutulma öngörüsünün kadim anahtarıdır.

Saturnalia Festival

Roma'nın Aralık ortasındaki Satürn bayramı. Roller tersine döner, köleler sofraya oturur, hediyeler verilirdi. Aralık kutlamalarının pek çok ögesi bu festivalden miras kaldı.

Saya Halk Takvimi

Koç katımının yüzüncü günü kutlanan çoban bayramı, koyunların karnında kuzunun canlandığına inanılan gün. Şubat başına denk gelir, Imbolc'un Anadolu'daki şaşırtıcı paralelidir. Gençler ev ev gezer, saya gezmesi adı buradandır.

Şeb-i Yelda Festival

İran geleneğinde yılın en uzun gecesi, kış gündönümü arifesi. Aile toplanır, nar ve karpuz yenir, Hafız divanından fal bakılır. Işığın karanlığa galebesinin beklendiği gecedir.

Seder Ritüel

Pesah'ın ilk gecesi düzenlenen törensel sofra, İbranice düzen demektir. Mısır'dan Çıkış sırayla anlatılır, mayasız ekmek ve acı otlar yenir. Hristiyan geleneğindeki Son Akşam Yemeği bir Seder sofrasıdır.

Sefirot Kavram

Kabala'da sonsuz kaynaktan varlığa inen on ışıma, Hayat Ağacı şemasında düzenlenir. Dünya Ağacı arketipinin mistik diyagrama dönüşmüş halidir.

Selene Tanrıça

Yunan Ay tanrıçası, gümüş arabasıyla gece göğünü geçer. Roma karşılığı Luna'dır, lunar kelimesi bu addan gelir.

Sema Ritüel

Mevlevi geleneğinin dönüş törenidir. Semazen, sağ el göğe sol el yere, gezegenler gibi hem kendi ekseninde hem meydanın çevresinde döner. Kozmik dönüşün insan bedeninde tekrarıdır, döngüsel zamanın en zarif ritüel ifadelerinden biridir.

Senkretizm Kavram

Farklı din ve geleneklerin ögelerinin kaynaşması. Pagan festivallerinin aziz günlerine dönüşmesi, Samhain'in Halloween'e, gündönümü ateşlerinin Aziz Yahya ateşlerine evrilmesi senkretizmin takvimdeki izleridir.

Sibyl Kitapları Metin

Roma'nın devlet kehanet külliyatı, Cumae kâhinesinden satın alındığı anlatılır. Bunalım zamanlarında özel rahip kurulu tarafından açılırdı, Floralia gibi festivallerin kuruluş kararları bu kitaplara dayandırılmıştır.

Simurg Sembol

İran mitolojisinin bilge kuşu, Attar'ın Mantıku't-Tayr'ında otuz kuşun aradığı padişah. Kuşlar yolculuğun sonunda Simurg'un kendileri olduğunu görür, arayanın aradığı olduğu hakikatinin kanatlı anlatısıdır.

Simya Gelenek

Arapça el-kimya yoluyla dilimize ve Avrupa dillerine geçen dönüşüm sanatı. Görünürde madenleri soylulaştırma, iç okumada nefsin arınma yolculuğudur. Mısır, İslam ve Avrupa kollarıyla iki bin yıllık kesintisiz gelenektir.

Sin (Nanna) Tanrı

Mezopotamya Ay tanrısı, Ur kentinin baş tanrısı. Ay takviminin efendisi olarak zamanın sayıcısı kabul edilirdi, boğa boynuzu hilalin simgesiydi.

Sinodik Ay Astronomi

Ay'ın aynı evreden aynı evreye dönmesi için geçen süre, 29,53 gün. Tüm Ay takvimlerinin temel birimi. On iki sinodik ay 354 gün eder, Güneş yılından yaklaşık on bir gün kısadır, lunisolar takvimlerin interkalasyon ihtiyacı buradan doğar.

Sirius Astronomi

Gökyüzünün en parlak yıldızı, Büyük Köpek takımyıldızında. Helyak doğuşu eski Mısır'da Nil taşkınını işaret ederdi. Arapça ve Osmanlıca adı Şi'ra'dır.

Sol Invictus Festival

Yenilmez Güneş. İmparator Aurelianus'un 274'te kurumsallaştırdığı kült. Doğum günü 25 Aralık, kış gündönümünün hemen ardından, ışığın yeniden büyümeye başladığı gün. Noel tarihinin seçiminde rol oynadığı tartışılır.

Sopdet (Sothis) Tanrıça

Sirius yıldızının Mısırlı tanrıçası. Yıldızın helyak doğuşu Nil taşkınını ve yeni yılı haber verirdi, İsis ile özdeşleştirilmiştir. Sothic döngü adını ondan alır.

Sothic Yıl Takvim

Sirius'un helyak doğuşunun 365 günlük Mısır sivil takviminde aynı tarihe geri dönmesi için geçen 1461 yıllık büyük döngü.

Spica Yıldız

Başak takımyıldızının en parlak yıldızı, adı Latince başak demektir. Tanrıçanın elindeki buğday başağıdır, hasat mevsiminin gök işareti. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Standart Saat Takvim

Yerel güneş vakitlerinin yerine ülke ve dilim saatlerinin geçmesi, 19. yüzyıl demiryollarının zorunluluğu. 1884'te Greenwich başlangıç meridyeni kabul edildi. Her kentin kendi öğlesi vardı, artık herkesin saati merkezden ayarlıdır, zamanın laikleşmesinin son adımıdır.

Stonehenge Yapı

Salisbury Ovası'ndaki taş çember, MÖ üçüncü binyıl. Ana ekseni yaz gündönümü gün doğumuna ve kış gündönümü gün batımına hizalıdır. Litha yazısında anlatılır.

Stupa Yapı

Budist anıt yapısı, Buda'nın kalıntıları üzerine kurulan kozmik diyagram. Kare taban yeri, kubbe göğü, tepe direği dünya eksenini temsil eder. Çevresinde saat yönünde dönülerek tavaf edilir, mimariye dökülmüş mandaladır.

Su Saati Alet

Klepsidra, suyun ölçülü akışıyla zaman tutan kap. Mısır ve Babil'de gece saatlerini, Atina mahkemelerinde konuşma sürelerini ölçtü. Güneşten bağımsız ilk zaman ölçerdir, zamanı gökten koparmaya atılan ilk adımdır.

Sudur (Emanasyon) Kavram

Varlığın tek kaynaktan taşarak mertebelenmesi öğretisi, Plotinus'ta Bir'den akış, İslam felsefesinde sudur. Yaratılışı anlık emir değil, ışığın kademeli yayılması gibi tasarlar.

Süheyl (Canopus) Yıldız

Güney göğünün ikinci en parlak yıldızı, Anadolu'dan güney ufkunda güçlükle görülür. Arap geleneğinde uzağın, Yemen'in yıldızıdır, görenin bahtının açılacağına inanılırdı. Mısır'da tapınak hizalamalarında kullanıldı.

Süreyya Astronomi

Pleiades kümesinin Arapça ve Osmanlıca adı. Türkçesi Ülker, Yunancası Pleiades, Sanskritçesi Krittika. Bakınız Pleiades.

Sâa (Saat) Kavram

Arapça an ve saat demektir, es-Sâa biçiminde Kıyamet anlamına gelir. Zamanı ölçen aletin adı, zamanın bitişinin adını taşır. Podcast'in ilk bölümünde işlenir.

T

Tailtiu Tanrıça

İrlanda mitolojisinde Lugh'un üvey annesi, toprağı tarıma açarken tükenip ölen tanrıça. Lughnasadh festivali ve Tailteann oyunları onun anısına kurulmuştur, hasadın bedelinin mitsel anlatısıdır.

Takımyıldız Astronomi

Gökyüzünde yıldızların oluşturduğu görsel desen, çoğunun çizimi Mezopotamya'ya uzanır. Burç ile karıştırılmamalıdır, burç ekliptiğin matematiksel dilimi, takımyıldız ise yıldız desenidir. Presesyon ikisini birbirinden uzaklaştırmıştır.

Takvim (etimoloji) Kavram

Arapça q-w-m kökünden gelir, doğrultmak, dik tutmak. Kıyam, istikamet ve kıyamet ile akrabadır. Kadim anlayışta takvim zamanı sayan değil, zamanı ayakta tutan araçtı. Podcast'in ilk bölümünün ana izleğidir.

Takvim Reformu (1582) Tarih

Papa XIII. Gregorius'un Jülyen takviminin biriktirdiği on günlük sapmayı düzelten kararı. 4 Ekim 1582 Perşembe'yi doğrudan 15 Ekim Cuma izledi. Bazı ülkeler reformu yüzyıllar sonra kabul etti, Türkiye 1926'da, Yunanistan 1923'te geçti.

Tarih Düşürme Kültür

Osmanlı şiir geleneğinde harflerin sayı değerleriyle (ebced) bir olayın yılını veren dize yazma sanatı. Çeşme kitabelerinden mezar taşlarına, zamanı şiirin içine mühürleyen bir Osmanlı zaman pratiğidir.

Tarot Gizli İlim

On beşinci yüzyıl İtalya'sında oyun kartı olarak doğdu, 18. yüzyıldan itibaren ezoterik yorum kazandı. Yetmiş sekiz kartı, yirmi iki büyük arkana ile elli altı küçük arkanaya ayrılır. Kadim Mısır kökeni anlatısı tarihsel değil, modern bir mittir.

Tasavvuf Gelenek

İslam'ın mistik yolu, hakikate aşk ve arınmayla yaklaşma geleneği. Zahir ile batını birlikte okur, marifet adını verdiği iç bilgiyi arar. Anadolu'nun mayasına Yunus, Mevlana ve Hacı Bektaş eliyle işlemiştir.

Tekuma Kavram

İbranice ayağa kalkış, diriliş, kıyametin İbrani karşılığı. Kum kökünden gelir, kalk ve doğrul emri. Makom, yani mekân kelimesiyle aynı kökü paylaşması, zamanın ve mekânın kutsal dilde akraba olduğunu gösterir.

Temenos Kavram

Yunanca kesilip ayrılmış kutsal alan, tapınak arazisi. Kesmek anlamındaki temnein fiilinden gelir, Latince templum ile aynı mantığı paylaşır.

Templum Kavram

Latince tapınak. Önce augur'un gökyüzünde değnekle çizdiği gözlem karesi, sonra kutsanmış yapı. Tempus, yani zaman ile aynı kökten gelmesi, kutsal mekân ile kutsal zamanın ortak kökenine işaret eder.

Tempus Kavram

Latince zaman. Kesmek anlamındaki kökten gelir, zamanın kesilmiş bir dilimi. Templum ile aynı aileden olması, kutsal zamanla kutsal mekânın ortak kökeninin Latince tanığıdır.

Teofani Kavram

Tanrının görünür biçimde tezahürü. Hierofani'nin özel hali, kutsalın herhangi bir biçimde değil, tanrısal kişilik olarak belirmesidir.

Teozofi Gelenek

1875'te New York'ta kurulan Teozofi Cemiyeti'nin öğretisi, Doğu ve Batı ezoterizmlerini tek çatı altında birleştirme girişimi. Karma ve reenkarnasyonu Batı'ya taşımada etkili oldu, modern bir senkretizmdir.

Teürji Ritüel

Yunanca tanrı işi. Geç Antik Çağ'da ritüel yoluyla tanrısal olana yükselme pratiği, Iamblikhos'un savunduğu yol. Büyüden farkı amacındadır, doğayı değil ruhu yükseltmeyi hedefler.

Thoth Tanrı

Mısır'ın Ay, yazı, hesap ve bilgelik tanrısı, takvimin efendisi. Ay ışığından kazandığı beş epagomenal günü yıla ekleyerek tanrıların doğmasını sağlar. Yunanlar onu Hermes'le özdeşleştirdi, Hermes Trismegistos bu kaynaşmadan doğdu.

Tiamat Mitoloji

Enuma Eliş'in ana figürlerinden, ilksel tuzlu su okyanusu ve kaos ejderhası. Marduk tarafından yenilir ve ikiye bölünür, bedeninin bir yarısından gök, diğerinden yer yaratılır.

Tılsım Gizli İlim

Belirli bir gök anına ve amaca göre hazırlanmış güç yüklü nesne. Gezegen saatinde dökülen madalyonlar, kapılara işlenen işaretler bu sanatın ürünleridir. Yazılı kare biçimi için vefk maddesine bakınız.

Tropik Yıl Astronomi

Güneş'in ilkbahar noktasından aynı noktaya dönüş süresi, 365,2422 gün. Mevsimlerin yılıdır, bütün takvimlerin yakalamaya çalıştığı değer budur.

Tutulma Astronomi

Ay'ın Dünya gölgesine girmesi ya da Ay'ın Güneş'i örtmesi. Kadim dünyada güçlü kehanet işareti sayılırdı. Ayrıntı için sözlük maddesi.

Tutulma Ejderhası Mitoloji

Tutulmaları Güneş'i ve Ay'ı yutan bir ejderhaya bağlayan yaygın kadim tasavvur. Ay düğümlerinin Latince adları buradan gelir, Caput Draconis ejderha başı, Cauda Draconis ejderha kuyruğu. Hint geleneğinde yutan baş Rahu, gövdesiz kuyruk Ketu'dur.

Tzolk'in Takvim

Maya ritüel takvimi, 13 sayı ile 20 gün işaretinin çarpımından doğan 260 günlük döngü. Haab ile birlikte 52 yıllık Takvim Çemberi'ni oluşturur.

U · Ü

Üç (Sayısı) Kavram

Başlangıç, orta ve son, tezin ve karşıtın ötesindeki bütünlük. Hint Trimurti'si, Kelt triskele'si, masalların üçlü tekrarı. Geçmiş, şimdi ve gelecek olarak zamanın kendisi de üçlüdür.

Unité Transcendante Kavram

Geleneklerin aşkın birliği. Farklı dinlerin görünür biçimsel ayrılıkları altında ortak bir metafizik özün yattığı fikri, perennial felsefenin çekirdek kavramı.

Urbs Kavram

Latince şehir, özellikle Roma. Kuruluş ritüelinde sabanla çizilen sınır çizgisiyle tanımlanırdı, bazı etimolojiler kelimeyi saban kavisi anlamındaki urvum'a bağlar. Şehir, çizilerek kutsanmış mekândır.

Uşas Tanrıça

Sanskritçe şafak tanrıçası, Rig Veda'nın en parlak ilahilerinden bazılarının muhatabı. Eostre, Aurora ve Eos ile aynı Proto-Hint-Avrupa kökünden gelir.

Usturlap Astronomi

Gök küresini düzleme izdüşüren hesap ve gözlem aleti. Helenistik dünyada doğdu, İslam medeniyetinde zirveye ulaştı. Etkileşimli model için sirauysal aracı.

V

Vahdet-i Vücud Kavram

Varlığın birliği öğretisi, İbn Arabi okulunun damgası. Var olan her şeyin tek hakikatin görünüşleri olduğunu söyler, perennial felsefenin İslam tasavvufundaki en derin ifadesidir.

Vahşi Av Mitoloji

Kuzey Avrupa folklorunda kış gecelerinde gökyüzünden geçen hayaletler alayı, başlarında çoğu zaman Odin. Yule mevsiminin karanlık günlerine bağlanır, kışın tekinsizliğinin mitsel sesidir.

Vasanta Festival

Sanskritçe bahar. Vasanta Panchami, bahar mevsiminin başlangıcı ve bilgelik tanrıçası Sarasvati'nin günüdür.

Vefk Gizli İlim

Harf ve sayıların belirli düzenle yerleştirildiği tılsımlı kare. Her satır ve sütun toplamının eşit olduğu sihirli karelerin İslam gizli ilimlerindeki adıdır, gezegenlere atanmış kareler Picatrix geleneğiyle ortaktır.

Vesak Festival

Buda'nın doğumunun, aydınlanmasının ve ölümünün birlikte anıldığı bayram, Vesak ayının dolunayında kutlanır. Üç büyük eşiğin tek dolunayda buluşması, takvimin öğretiyle örtüşmesidir.

Vesta Tanrıça

Roma ocak tanrıçası, tapınağındaki sönmeyen ateşi Vesta bakireleri korurdu. Ateşin sönmesi devletin felaketi sayılırdı, kentin canlı kalbi olarak yorumlanır.

Vritra Mitoloji

Vedaların ejderhası, suları dağda hapseden engelleyici. İndra onu vajrasıyla yarar, sular ve hayat serbest kalır. Rig Veda'nın merkez miti, yağmurun ve düzenin kaostan koparılması anlatısıdır.

W

Walpurgisnacht Festival

30 Nisan akşamı, Cermen halklarının Cadılar Gecesi. Harz Dağları'ndaki Brocken zirvesinde toplandığına inanılan cadılar ve dağlarda yakılan ateşlerle anılır. 1 Mayıs'ın Azize Walburga'nın yortusu olması, pagan festivalin üzerine Hristiyan azizin yerleştirilmesinin tipik örneğidir.

Wepet Renpet Festival

Mısır takviminde yılın açılışı, Sirius'un helyak doğuşunda kutlanırdı. Osiris'in ölümü ve dirilişi mitiyle iç içedir.

Wicca Gelenek

1950'lerde Gerald Gardner çevresinde biçimlenen modern pagan dini. Sekiz sabbatlı Yıl Çarkı'nı sistemleştiren gelenek budur. Kadim ögeler kullanır, ancak bütünlüğü modern bir sentezdir.

Wyrd Kavram

Anglo-Sakson kader kavramı, olmuş olanın olacak olanı dokuduğu örgü. Nornların kuyu başında ördüğü yazgı ağı, zamanın çizgi değil dokuma olarak tasarlanışıdır. Weird kelimesinin kökenidir.

Y

Yas Süreleri Ritüel

Ölümün ardından tutulan ölçülü zamanlar, üçü, yedisi, kırkı ve yıl dönümü. Yas, takvime bağlanarak taşınabilir hale gelir. Kırkıncı gün pek çok gelenekte ruhun göçünün tamamlandığı eşiktir.

Yedi (Sayısı) Kavram

Kadim dünyanın en yüklü sayısı, kaynağı gökyüzüdür, çıplak gözle görülen yedi gezegen. Yedi kat gök, yedi günlük hafta, yedi uyurlar, yedi iklim. Gök katlarının sayısı, zamanın haftalık ritmine dönüşmüştür.

Yedi Kat Gök Kavram

Yedi gezegen küresinin üst üste dizildiği kadim kozmos modeli, Ay'dan Satürn'e. Miraç anlatılarından Dante'nin cennetine, ruhun yükseliş haritası olarak kullanıldı. Yedi sayısının kutsallığının gökyüzündeki kaynağıdır.

Yengeç Dönencesi Astronomi

Yaz gündönümü Güneş'inin tam tepeden geçtiği enlem, 23,4 derece kuzey. Adını gündönümü noktasının kadim çağda Yengeç burcunda olmasından alır, presesyon nedeniyle nokta bugün kaymıştır.

Yeni Ay Astronomi

Ay'ın Güneş'le kavuşumu, gökyüzünden silindiği evre. Kadim takvimlerde ay, yeni aydan sonra ilk hilalin görülmesiyle başlardı. Görünmezlik dönemi, eski ile yeni arasındaki boşluk olarak tekinsiz sayılırdı.

Yeşil Adam Figür

Yapraklarla örülmüş yüz figürü, Avrupa kilise süslemelerinde sıkça görülür. Bitki örtüsünün dirilişini simgeler, Beltane anlatılarında Tanrıça'nın bahardaki eşi olarak geçer. Kökeni ve sürekliliği tartışmalıdır.

Yggdrasil Mitoloji

İskandinav kozmolojisinin dünya ağacı, dokuz âlemi gövdesinde taşıyan dev dişbudak. Köklerinde kader kuyusu, dallarında kartal. Dünya Ağacı arketipinin en işlenmiş örneğidir.

Yıl Çarkı Kavram

Yılı sekiz mevsim eşiğine bölen model, iki ekinoks, iki gündönümü ve dört cross-quarter günü. Sekizli biçimi 1950'lerde modern pagan hareketi içinde sistemleşmiştir, ancak tek tek eşiklerin her biri kadim festival geleneklerine dayanır. Ayrıntılı rehber için tıklayın.

Yıldız Kayması Halk İnancı

Atmosfere giren göktaşının çizdiği ışık. Halk inancında her insanın gökte bir yıldızı vardır, kayan yıldız bir canın göçtüğüne yorulur. Dilek tutma âdeti ise göğün açıldığı ana yakalanma inancından gelir.

Yıldız Yılı Astronomi

Güneş'in sabit yıldızlara göre aynı konuma dönüş süresi, tropik yıldan yaklaşık yirmi dakika uzundur. Aradaki fark presesyondan doğar.

Yıldızname Gizli İlim

Osmanlı halk astrolojisinin kitap türü, doğum bilgisinden burç ve yıldız hükümleri çıkaran el kitapları. Saray müneccimliğinin halk katındaki karşılığıdır.

Yuga Kavram

Hint kozmolojisinde dünya çağı. Dört yuga, Satya'dan Kali'ye doğru erdemin azaldığı bir iniş çizer, içinde bulunduğumuz Kali Yuga en karanlık çağdır. Hesiodos'un çağlar şemasıyla çarpıcı paralellik taşır.

Yule Festival

Kış gündönümünün Yıl Çarkı'ndaki adı, 21 Aralık civarı, Oğlak 0 derece. Yılın en uzun gecesi, ışığın dibe vurduğu ve yeniden doğmaya başladığı eşik. Cermen Yule kütüğü, Roma'nın Sol Invictus'u ve İran'ın Şeb-i Yelda'sı aynı astronomik ana verilen farklı cevaplardır.

Yule Kütüğü Ritüel

Kış gündönümünde ocağa konan büyük kütük, kuzey Avrupa geleneği. Bir parçası ertesi yıla saklanır, yeni kütük onunla tutuşturulurdu. Ateşin yıllar arasında kesintisiz aktarımı, zamanın sürekliliğinin ocaktaki simgesidir.

Yumurta (Kozmik) Sembol

Kadim kozmolojilerin temel imgesi, potansiyel yaşamın ve kozmik bütünlüğün simgesi. Orphik gelenekte Phanes'in çıktığı kozmik yumurta, Mısır'da Ra'yı doğuran ilksel yumurta ve Hint Hiranyagarbha aynı arketipin farklı dilleridir. Paskalya yumurtası bu kadim sembolün Hristiyan yorumudur.

Z

Zagmuk Festival

Sümer kökenli yeni yıl bayramı, adı yılın başı demektir. Akitu'nun öncülü ya da eş anlamlısı olarak anılır.

Zahir ve Batın Kavram

İslam düşüncesinde görünen dış anlam ile gizli iç anlam çifti. Ezoterik ve egzoterik ayrımının İslam'daki karşılığıdır, tasavvuf ve Hurufilik batın yorumunun yollarıdır.

Zayiçe Gizli İlim

Belirli bir an için çizilen gök haritası, horoskopun Osmanlı'daki adı. Müneccimbaşılar kuruluşlar ve cüluslar için zayiçe hazırlardı, kelime Farsça doğmak kökünden gelir.

Zemheri Halk Takvimi

Karakış, Aralık sonu ile Ocak sonu arasındaki en sert kırk günlük soğuk dönem. Erbain ile örtüşür, halk takviminin kış çekirdeğidir.

Ziggurat Yapı

Mezopotamya'nın katlı tapınak kuleleri, Babil Kulesi anlatısının tarihsel referansı. Axis mundi'nin mimari ifadesidir, gökle yer arasında dikey eksen kurar.

Zodyak Astronomi

Yunanca zodiakos kyklos, hayvanlar çemberi. Ekliptiğin etrafındaki on iki burcun oluşturduğu kuşak. Babil'de doğmuş, Helenistik dönemde standartlaşmıştır. Ayrıntı için Şira Uysal Astroloji Sözlüğü.

Zodyak İnsanı Gizli İlim

Melothesia, on iki burcun beden bölgelerine atanması, Koç başa, Balık ayaklara. Orta Çağ tıbbının temel şemasıydı, hekimler tedavi zamanını Ay'ın burcuna göre seçerdi. Beden, küçük bir zodyak sayılırdı.

Zümrüt Tablet Metin

Tabula Smaragdina, Hermes'e atfedilen kısa simya metni, en eski kaynakları Arapçadır. Yukarıda olan aşağıda olanın benzeridir cümlesiyle Hermetik düşüncenin özeti kabul edilir.