İkinci Denge, Şükran Eşiği

Yılda iki kez gece ile gündüz eşitlenir. İlkbaharda bu denge ışığa doğru bozulur, sonbaharda karanlığa. Mabon, dengenin yaşandığı ama herkesin bildiği o ikinci andır, artık günler kısalacak, geceler uzayacaktır. Ve tam bu eşikte kadim insan, korkuyla değil şükranla durur.

Eylül ayının yirmi ikinci ya da yirmi üçüncü günü, Güneş Terazi burcunun sıfırıncı derecesine girer. İlk hasattan altı hafta geçmiş, Samhain'e altı hafta kalmıştır. Yıl Çarkı'nın bu eşiğine modern gelenek Mabon, astronomi ise sonbahar ekinoksu der. Bu yazıda Mabon'un üç katmanına bakacağız, gökyüzündeki dengeye, bağbozumunun mitine ve şükranın içindeki o ince veda duygusuna.

Terazinin İki Kefesi

Sonbahar ekinoksu, ilkbahar ekinoksunun aynadaki yansımasıdır. İkisinde de Güneş gök ekvatorunu keser, gece ile gündüz neredeyse tam eşitlenir. Ama yön zıttır. İlkbaharda ışık kazanıyordur, sonbaharda kaybediyor. Aynı denge, iki farklı hikaye anlatır.

Bu eşiğin Güneş'i Terazi burcuna girer, ve bu tesadüf değildir. Terazi, zodyağın tek cansız simgesidir, bir denge aletidir. Gök, mevsimin niteliğini burcun simgesinde tekrarlar, eşitlenen gece ve gündüz, tartılan iki kefe. Kadim gözlemci için sonbahar ekinoksu, kozmik bir terazinin tam denge anıydı, ama herkesin bildiği gibi, bu dengeden sonra ağırlık karanlık kefeye kayacaktı.

İşte Mabon'un çekirdek duygusu burada doğar. Dengenin tadını çıkarırsın, ama onun geçici olduğunu da bilirsin. Bolluk doruğundadır, ama ışık çekilmeye başlamıştır. Sonbahar ekinoksu, hem doluluğun hem azalmanın aynı anda yaşandığı eşiktir.

İkinci Hasat ve Yeraltına İniş

Lughnasadh tahılı biçtiyse, Mabon meyveyi toplar. Bağbozumu bu mevsimin merkezidir, üzüm sıkılır, elma toplanır, kilerler son ürünlerle dolar. Üç hasat festivalinin ikincisi olan Mabon, bolluğun en görkemli halini kutlar, ama aynı zamanda toprağın artık dinlenmeye çekildiğinin de işaretidir.

Bu mevsimin en derin miti Yunan dünyasından gelir. Persephone, Demeter'in kızı, yeraltının hükümdarı Hades tarafından kaçırılır. Annesi Demeter, hasat ve bereket tanrıçası, yasından dolayı toprağı kısırlaştırır. Sonunda bir anlaşma yapılır, Persephone yılın bir bölümünü yeraltında, bir bölümünü yeryüzünde geçirecektir. Kızı yeraltına indiğinde Demeter yas tutar, doğa solar, kış gelir. Geri döndüğünde bahar patlar.

Sonbahar ekinoksu, Persephone'nin yeraltına inmeye başladığı eşik olarak okunur. Bu yüzden mevsimin Yunan kalbi, Eleusis'tir. Atina yakınındaki Eleusis misterleri, Demeter ve Persephone onuruna düzenlenen gizem törenleriydi ve yaklaşık iki bin yıl sürdü. Sonbahar mevsiminde kutlanan bu törenler, katılanlara ölüm ve yeniden doğuş deneyimi yaşatır, tahılın toprağa gömülüp yeniden filizlenmesi gibi insanın da öldükten sonra dönüşeceği umudunu verirdi.

Doluluğun İçindeki Veda

Mabon bir şükran bayramıdır, ama içinde Lughnasadh'da tanıdığımız o ince hüznü taşır. Bu kez hüzün daha belirgindir, çünkü ekinoks dengeyi açıkça karanlığa devreder. Hasat tamamlanmış, ambarlar dolmuş, emek meyvesini vermiştir. Ve tam bu doyum anında, soğuğun ilk nefesi hissedilir.

Hristiyan takvimi bu eşiği 29 Eylül'e, Başmelek Mikail'in yortusu olan Michaelmas'a yerleştirmiştir. Hasadın bitişi, kira ödemelerinin yapıldığı, hesapların görüldüğü, yılın bir çeyreğinin kapandığı gündü. Anadolu'da güz, harmanın bittiği, bağbozumunun yapıldığı, kışlık hazırlıkların başladığı mevsimdir. Hepsinde aynı çift duygu vardır, kilerin dolu olmasının huzuru ve gelmekte olan kışın sezgisi.

Modern hayatın doludizgin büyüme arzusuyla karşılaştırın. Biz hasadı durmadan artırmaya çalışırız, doyum noktasını geçip daha fazlasını isteriz. Oysa ekinoks başka bir bilgelik sunar, bolluğun bir sınırı vardır, ve o sınıra ulaştığında durup şükretmek gerekir. Çünkü ardından gelen, kıştır, ve kışa ancak doymuş ve minnettar bir yürekle girilir.

Sekiz Eşiğin İçindeki Yeri

Yıl Çarkı üzerinde Mabon, ilkbahar eşiği Ostara'nın tam karşısında durur. Biri ışığa açılan denge, öteki karanlığa kapanan denge. Aralarındaki eksen, yılın gündüz-gece dengesi omurgasıdır. Lughnasadh tahılı, Mabon meyveyi, Samhain son ürünleri ve eti toplar, üç hasat festivali yazın bolluğunu kışa taşıyan köprüyü kurar.

Bu yıl 22 Eylül'de gece ile gündüz yeniden tartılacak. Terazinin iki kefesi bir an için eşitlenecek, sonra ağırlık usulca karanlığa kayacak. Kadim çiftçinin, Eleusis'li mistin ve Anadolu bağcısının bildiği aynı hakikat tekrar yaşanacak, her doluluk bir vedayla gelir, ve şükran, vedanın en olgun halidir.