Enneadlar

Akılsal âlemde ve oradaki gerçek İdea'da güzelliğin bulunduğunu söylediğimize göre, bunu incelememiz gerekir. Aynı yerde, yan yana duran iki taş kütlesi olsun, biri işlenmemiş ve ham hâliyle taşın doğasına sahip, diğeri ise insan sanatıyla biçimlendirilmiş olsun ve artık bir formun, belki bir tanrının ya da bir kahramanın imgesini taşısın.

Eğer sanattan görünüşe kavuşarak güzellik hâline geldiyse, bu güzellik taşın kendisinden gelmemiştir, çünkü öyle olsaydı taşın kendisi de en güzel görünürdü. Altta yatan özne olarak taş olmak güzelliği doğurmaz, güzellik onu biçimlendiren formdan gelir. Öyleyse taş, form kendisine gelmeden önce ona sahip değildi, form ise onu tasarlayan kişide bulunuyordu.

Ve bu form sanatçıda, gözleri ya da elleri olduğu için değil, sanattan pay aldığı için vardı. O hâlde bu güzellik sanatın kendisinde çok daha büyüktü, çünkü taşa giren, sanatın içindeki güzelliğin kendisi değildi. Sanat olduğu yerde kalır, ondan daha aşağı bir suret çıkar, o suret bile sanatta olduğu gibi arı kalmaz, yalnızca taşın sanata boyun eğdiği ölçüde gerçekleşir.

Kimileri sanatları, doğayı taklit ederek üretiyorlar diye küçümsüyorsa, önce şunu söylemek gerekir ki doğalar da başka şeyleri taklit ederler. Sonra bilinmelidir ki sanatlar yalnızca görüneni taklit etmezler, doğanın kendisinin türediği biçimlendirici ilkelere geri koşarlar. Nitekim Pheidias da Zeus'unu görünür herhangi bir şeye bakarak yapmadı, Zeus gözlerimize görünmeyi dileseydi nasıl olurdu, ona göre yaptı.