Kadim Kaynaklar · Açık Kütüphane

Paracelsus, Archidoxa

Archidoxa

Paracelsus
Archidoxae Philippi Theophrasti Paracelsi Magni, Libri X (The Ten Books of the Archidoxes of Paracelsus), 1569

Paracelsus, hekimliği ile simyayı tek bir bilgi bedeninde birleştiren Rönesans doğa filozofudur. Archidoxa (Archidoxae), onun ilaç hazırlama sanatının temel metinlerinden biridir ve bir cismin dört unsurunun ondaki gizli özden, yani beşinci özden nasıl ayrılması gerektiğini anlatır. Aşağıdaki pasajda unsurların iki katlı ayrışması ve bu ayrımın neden beşinci özden önce yapılması gerektiği ele alınır.

Paracelsus, Archidoxa
Dört unsur, esir ve beşinci öz ilişkisini gösteren dairesel simya diyagramı (Omnia in unum, Her şey birde). Theatrum Chemicum, Cilt IV, ed. Lazarus Zetzner, 1602. Kaynak, Source Library.
Türkçe Metin

Bizim için iki katlı bir ayrışmanın bulunduğunu da görmek gerekir. Birincisiyle, hava uzaklaştırıldıktan sonra unsurların her biri kendi güçlerine hiçbir zarar gelmeksizin ayrı ayrı kendi kabına ayrıştırılır. İkincisiyle ise, dört unsurun dışında, saf olan saf olmayandan ayrılır. Zira unsurlar birbirinden ayrıldıklarında bir bakıma kaba ve biçimsiz kalırlar, bu yüzden unsurlar ayrıldıktan sonra en sonunda bu ayrımı da onlara eklemek zorunludur. Unsurların ayrıştırılması uygulamasında bizim görüşümüz işte budur.

Öncelikle şunu anlamak gerekir ki, şeylerin beşinci özü ayrılmalıdır. Bunun başlıca nedeni, cismani unsurların beşinci özün doğasında olmaması ve bu yüzden sanat yoluyla cisimlerden ayrılmaları gerektiğidir, yoksa beşinci öz unsurları az ya da çok renklendirebilir diye onunla birlikte bırakılmamalıdırlar. Zira şunu bilmek gerekir ki, önceden takdir edilmiş unsur, yani beşinci öz ayrıldığında bile dört unsurun gücünden hiçbir şey yitmez.

Bu da kendi içinde unsursaldır ve unsursal biçim bakımından ayrılabilir, ama beşinci özde açıkça görüldüğü üzere çeşitli doğaları bakımından ayrılamaz. Böyle ayrıştırmalar yoluyla her unsursal hastalık, kendine ait tek unsuruyla iyileştirilebilir, şu koşulla ki bu hastalıklara karşı yalın maddelerin önceden takdir edilmiş güçleri düzenlenmiş olsun. Böylece unsurların ayrıştırılmasının başlangıcını ve ilkelerini yeterince açıkladığımıza inanıyoruz.

Beşinci öz açığa çıkarıldığında bile dört unsurun gücünden hiçbir şey yitmez.
Kaynak metin (İngilizce çeviri)
Moreover, it must also be seen that there is for us a twofold separation: one, indeed, by which each of the elements, with air removed, is separated separately into its own diverse receptacle, without the corruption of their virtue; the other, however, by which the pure is separated from the impure, besides the four elements. For when the elements have been separated from one another, they are in a way gross and formless; it is therefore necessary, once the elements have been separated, to finally superinduce this separation as well. This, therefore, is our opinion in the practice of the separation of the elements, so that, first, one may understand that the quintessence of things must be separated, primarily for the reason that the corporeal elements, not being of the nature of the quintessence, must be separated from the bodies by art, and not be left with the quintessence itself, lest the quintessence be more or less able to tinge the elements. For it is necessary to know that nothing is lost to the four elements in their virtue, even if the predestined element, that is, the quintessence, has been separated. This itself is also elemental, and it can be separated as to the elemental form, but not as to the diverse natures, as is clear regarding the quintessence. By such separations, however, any elemental disease can be cured by its own single element, specifically on the condition that the predestinations of the simples are ordained against these diseases. And in this way, we believe we have sufficiently declared the beginning of the separations and their principles.
Kaynak Künyesi
Eser
Archidoxae Philippi Theophrasti Paracelsi Magni, Libri X (The Ten Books of the Archidoxes of Paracelsus)
Metin
Sayfa 94-95 (Unsurların Ayrıştırılması Üzerine)
Atfedilen
Paracelsus
Basım
1569
Dijital kaynak
Source Library (Latinceden İngilizceye çeviri)
Türkçe çeviri
Şira Nur Uysal, Kutsala Dönüş

Kaynak metin ve çevirisi CC BY-SA 4.0 lisansıyla, Source Library (sourcelibrary.org) atfıyla paylaşılmaktadır. Bu Türkçe çeviri de aynı lisansla açıktır.

Bu Metin Neden Önemli

Bu metin, modern kimyanın atası sayılan iatrokimyanın çekirdek fikrini gösterir, yani her maddenin içinde şifa verici saf bir özün bulunduğu ve bunun sanat yoluyla açığa çıkarılabileceği inancını. Paracelsus için ayrıştırma yalnızca teknik bir işlem değil, doğanın gizli düzenini okuma biçimidir. Bu yönüyle pasaj, dönemin madde, doğa ve tıp anlayışının kesişim noktasını verir.

← Kadim Kaynaklar Kadim Bilgelik Sözlüğü →