Paracelsus, hekimliği ile simyayı tek bir bilgi bedeninde birleştiren Rönesans doğa filozofudur. Archidoxa (Archidoxae), onun ilaç hazırlama sanatının temel metinlerinden biridir ve bir cismin dört unsurunun ondaki gizli özden, yani beşinci özden nasıl ayrılması gerektiğini anlatır. Aşağıdaki pasajda unsurların iki katlı ayrışması ve bu ayrımın neden beşinci özden önce yapılması gerektiği ele alınır.
Bizim için iki katlı bir ayrışmanın bulunduğunu da görmek gerekir. Birincisiyle, hava uzaklaştırıldıktan sonra unsurların her biri kendi güçlerine hiçbir zarar gelmeksizin ayrı ayrı kendi kabına ayrıştırılır. İkincisiyle ise, dört unsurun dışında, saf olan saf olmayandan ayrılır. Zira unsurlar birbirinden ayrıldıklarında bir bakıma kaba ve biçimsiz kalırlar, bu yüzden unsurlar ayrıldıktan sonra en sonunda bu ayrımı da onlara eklemek zorunludur. Unsurların ayrıştırılması uygulamasında bizim görüşümüz işte budur.
Öncelikle şunu anlamak gerekir ki, şeylerin beşinci özü ayrılmalıdır. Bunun başlıca nedeni, cismani unsurların beşinci özün doğasında olmaması ve bu yüzden sanat yoluyla cisimlerden ayrılmaları gerektiğidir, yoksa beşinci öz unsurları az ya da çok renklendirebilir diye onunla birlikte bırakılmamalıdırlar. Zira şunu bilmek gerekir ki, önceden takdir edilmiş unsur, yani beşinci öz ayrıldığında bile dört unsurun gücünden hiçbir şey yitmez.
Bu da kendi içinde unsursaldır ve unsursal biçim bakımından ayrılabilir, ama beşinci özde açıkça görüldüğü üzere çeşitli doğaları bakımından ayrılamaz. Böyle ayrıştırmalar yoluyla her unsursal hastalık, kendine ait tek unsuruyla iyileştirilebilir, şu koşulla ki bu hastalıklara karşı yalın maddelerin önceden takdir edilmiş güçleri düzenlenmiş olsun. Böylece unsurların ayrıştırılmasının başlangıcını ve ilkelerini yeterince açıkladığımıza inanıyoruz.
Kaynak metin (İngilizce çeviri)
- Eser
- Archidoxae Philippi Theophrasti Paracelsi Magni, Libri X (The Ten Books of the Archidoxes of Paracelsus)
- Metin
- Sayfa 94-95 (Unsurların Ayrıştırılması Üzerine)
- Atfedilen
- Paracelsus
- Basım
- 1569
- Dijital kaynak
- Source Library (Latinceden İngilizceye çeviri)
- Türkçe çeviri
- Şira Nur Uysal, Kutsala Dönüş
Kaynak metin ve çevirisi CC BY-SA 4.0 lisansıyla, Source Library (sourcelibrary.org) atfıyla paylaşılmaktadır. Bu Türkçe çeviri de aynı lisansla açıktır.
Bu Metin Neden Önemli
Bu metin, modern kimyanın atası sayılan iatrokimyanın çekirdek fikrini gösterir, yani her maddenin içinde şifa verici saf bir özün bulunduğu ve bunun sanat yoluyla açığa çıkarılabileceği inancını. Paracelsus için ayrıştırma yalnızca teknik bir işlem değil, doğanın gizli düzenini okuma biçimidir. Bu yönüyle pasaj, dönemin madde, doğa ve tıp anlayışının kesişim noktasını verir.