İlahi Oran Üzerine (De Divina Proportione), Luca Pacioli

Rönesans matematikçisi ve Fransisken rahibi Luca Pacioli, 1509 tarihli bu eserinde altın orana neden İlahi Oran denmesi gerektiğini açıklar. Ona göre bu oranın kendine özgü nitelikleri, doğrudan Tanrı'nın özellikleriyle örtüşür. Aşağıdaki pasajda Pacioli, bu örtüşmenin beş yönünü sıralar ve beşincisinde beş düzgün cismi, Platon'un Timaios'undaki gibi, dört unsura ve göğe bağlar.

Türkçe Metin

Birincisi, onun tek başına, bir tek olması ve başkaca hiçbirinin bulunmamasıdır; ona başka türler veya farklılıklar atfetmek de mümkün değildir. Bu birlik, hem tüm ilahiyat hem de felsefe okuluna göre, bizzat Tanrı'nın en yüce sıfatıdır.

İkinci uygunluk Kutsal Üçlü Birlik ile ilgilidir. Yani, tıpkı İlahi olanda üç kişi arasında, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh arasında tek ve aynı bir töz bulunduğu gibi, bu türden bir oranın da daima üç terime sahip olduğu görülmelidir; ne daha fazlasında ne de daha azında asla bulunamaz.

Üçüncü uygunluk şudur: tıpkı Tanrı'nın gereği gibi tanımlanamaması ve bizim tarafımızdan sözcüklerle kavranamaması gibi, bizim bu oranımız da anlaşılır bir sayıyla asla belirlenemez ve hiçbir rasyonel nicelikle ifade edilemez; o daima örtük ve gizlidir, matematikçiler tarafından irrasyonel diye adlandırılır.

Dördüncü uygunluk şudur: tıpkı Tanrı'nın asla değişmemesi, her şeyde bütün ve her parçada bütün olması gibi, bizim şimdiki bu oranımız da her sürekli ve süreksiz nicelikte, büyük olsunlar ya da küçük olsunlar, daima tek ve aynıdır, hep değişmezdir ve hiçbir biçimde değişemez.

Beşinci uygunluk, öncekilere haksızlık etmeksizin eklenebilir. Yani, tıpkı Tanrı'nın göksel erdeme, başka bir adla beşinci öz denilen şeye varlık bahşetmesi, onun aracılığıyla diğer dört yalın cisme, yani dört unsura, Toprak, Su, Hava ve Ateş'e ve bunlar aracılığıyla da doğadaki her şeye varlık vermesi gibi, bizim bu kutsal oranımız da, kadim Platon'un Timaios'unda belirttiği üzere, göğün kendisine biçimsel varlık kazandırır; ona Onikiyüzlü denilen cismin, yani on iki beşgenden oluşan cismin şeklini atfeder.

Tıpkı Tanrı'nın gereği gibi tanımlanamaması gibi, bizim bu oranımız da anlaşılır bir sayıyla asla belirlenemez; o daima örtük ve gizlidir.

Kaynak metin (İngilizce çeviri)

The first is that it is one alone, and no more, and it is not possible to assign to it other species or differences. Which unity is the supreme epithet of God himself according to the entire theological and also philosophical school. The second convenience is of the Holy Trinity. That is, just as in the Divine there is one same substance among three persons, Father, Son, and Holy Spirit, so one same proportion of this kind must always be found to have three terms, and it can never be found in more or in less. The third convenience is that, just as God properly cannot be defined nor understood by us through words, so this our proportion can never be assigned by an intelligible number nor expressed by any rational quantity, but it is always occult and secret, and called irrational by mathematicians. The fourth convenience is that, just as God can never change and is all in all and all in every part, so this our present proportion is always, in every continuous and discrete quantity, whether they be large or whether they be small, one and the same and always invariable, and it can in no way change. The fifth convenience can be not unworthily added to the previous ones, that is: just as God confers being to the celestial virtue, by another name called the fifth essence, and through that to the other four simple bodies, that is, to the four elements, Earth, Water, Air, and Fire, and through these, existence to every other thing in nature, so this our holy proportion gives formal being, according to the ancient Plato in his Timaeus, to the heaven itself, attributing to it the figure of the body called the Dodecahedron, otherwise the body of 12 pentagons.

Kaynak Künyesi

Eser: De Divina Proportione
Metin: Bölüm V, Risalenin uygun başlığı üzerine; sayfa 23
Atfedilen: Luca Pacioli
Basım: Venedik, A. Paganius Paganinus, 1509
Dijital kaynak: Source Library (Latinceden İngilizceye çeviri)
Türkçe çeviri: Şira Nur Uysal, Kutsala Dönüş

Kaynak metin ve çevirisi CC BY-SA 4.0 lisansıyla, Source Library (sourcelibrary.org) atfıyla paylaşılmaktadır. Bu Türkçe çeviri de aynı lisansla açıktır.

Bu Metin Neden Önemli

Luca Pacioli (yaklaşık 1447-1517), çift girişli muhasebeyi Avrupa'ya tanıtan Fransisken rahibi ve matematikçidir. De Divina Proportione, Milano'da Leonardo da Vinci ile geçirdiği yıllarda yazılmış olup Leonardo'nun çizdiği düzgün cisim tasvirlerini içerir. Eser, altın oranı, yani uç ve orta orantıyı, hem geometrik hem de teolojik bir çerçevede ele alarak kutsal geometri geleneğinin en etkili metinlerinden biri hâline gelmiştir. Pasajdaki beş düzgün cismin unsurlara atfı, doğrudan Platon'un Timaios diyaloğuna dayanır.

← Kadim Kaynaklar Kadim Bilgelik Sözlüğü →