Kozmografik Sır (Mysterium Cosmographicum), Johannes Kepler

Johannes Kepler, 1596 tarihli bu ilk eserinde göklerin düzenini beş düzgün cismin, yani Platonik katıların geometrisiyle açıklamaya girişir. Aşağıdaki pasajda kendisini o buluşa götüren düşünce yolunu, önce düzlemsel şekilleri denemesini ve nihayet küreler arasına katı cisimleri yerleştirme fikrine varışını bizzat anlatır. Bu satırlar, kadim Pythagorasçı geometri ile erken modern astronominin kesiştiği anı gözler önüne serer.

Türkçe Metin

Neredeyse bütün yaz bu çileye kurban gitti. Sonunda önemsiz bir vesileyle meseleye daha yakından ulaştım. Bunun bana ilahi bir takdir eseri olarak geldiğine hükmettim, çünkü hiçbir emekle erişemeyeceğim şeyi tesadüfen elde etmiştim. Buna daha da çok inandım, zira Copernicus doğruyu söylemişse bu şeylerin başarıya ulaşmasını her zaman Tanrı'dan dilemiştim.

Böylece 1595 yılının Temmuz ayının dokuzuncu ya da on dokuzuncu gününde, öğrencilerime büyük kavuşumların on iki burç boyunca yaptığı sıçramaları ve bir üçgenden diğerine nasıl geçtiklerini göstermek üzereyken, aynı çember içine çok sayıda üçgen, daha doğrusu üçgene benzer şekiller çizdim, öyle ki birinin sonu ötekinin başlangıcı oluyordu. Bu üçgenlerin kenarlarının birbirini kestiği noktalarda daha küçük bir çember beliriyordu. Zira bir üçgene içten çizilen çemberin yarıçapı, dıştan çizilen çemberin yarıçapının yarısıdır. İki çember arasındaki oran, göze Satürn ile Jüpiter arasında bulunan orana neredeyse benzer göründü, ve üçgen şekillerin ilkiydi, tıpkı Satürn ile Jüpiter'in ilk gezegenler olması gibi.

Hemen ikinci uzaklık için, yani Mars ile Jüpiter arasında bir kare denedim, üçüncü için bir beşgen, dördüncü için bir altıgen. Fakat gözler bile Jüpiter ile Mars arasındaki ikinci uzaklığa karşı feryat ettiği için, üçgene bir kare ve bir beşgen ekledim. Her denemeyi tek tek izlemek bitmek bilmezdi.

Bu başarısız çabanın sonu, nihai ve başarılı olan çabanın başlangıcıyla aynı oldu. Şekiller arasındaki düzeni korumak istiyorsam, bu yolla ne Güneş'e ulaşabileceğimi ne de neden altı hareketli küre olması gerektiğine dair bir gerekçem olacağını, yirmi ya da yüz yerine, düşündüm. Yine de şekiller, birer nicelik ve göklerden önce gelen şeyler olarak, hoşuma gidiyordu. Zira nicelik başlangıçta cisimle birlikte yaratılmıştı, gökler ise ikinci günde yaratıldı.

Fakat, Copernicus'un ortaya koyduğu altı göğün niceliği ve oranı yerine, sonsuz sayıdaki şekil arasından yalnızca Beş şekil bulunabilseydi, ötekilerden ayrı belirli ve kendine özgü nitelikler taşıyan Beş şekil, mesele tam da dilediğim gibi olurdu. Yine de yeniden ilerledim, katı küreler arasında düzlemsel şekillerin işi neydi? Onun yerine katı cisimlere başvurulmalıydı. İşte, Ey Okuyucu, bu keşif ve bütün bu küçük eserin özü budur. Zira geometriden azıcık anlayan birine bu böyle söylenseydi, çemberleri dıştan ve içten çizilen küreleriyle birlikte Beş düzgün cisim, hemen aklına gelirdi.

İşte, Ey Okuyucu, bu keşif ve bütün bu küçük eserin özü budur.

Kaynak metin (İngilizce çeviri)

Almost the entire summer was lost to this cross. Finally, on a slight occasion, I happened upon the matter more closely. I judged it to have happened to me by divine providence, that I should obtain by chance what I could never reach by any labor. I believed this all the more because I had always prayed to God that if Copernicus had spoken the truth, these things might succeed. Thus, on the 9th or 19th day of July in the year 1595, when I was about to demonstrate to my students the "jumps" of the great conjunctions through eight signs, and how they gradually pass from one trigon to another, I inscribed many triangles, or quasi-triangles, in the same circle, so that the end of one was the beginning of the next. Therefore, at the points where the sides of the triangles intersected each other, a smaller circle was sketched. For the radius of a circle inscribed in a triangle is half the radius of the circumscribed circle. The proportion between the two circles appeared to the eye almost similar to that which exists between Saturn and Jupiter; and the triangle was the first of the figures, just as Saturn and Jupiter are the first planets. I immediately tried a square for the second distance between Mars and Jupiter, a pentagon for the third, and a hexagon for the fourth. And since even the eyes cried out against the second distance—which is between Jupiter and Mars—I joined a square to the triangle and the pentagon. It would be endless to pursue each attempt. And the end of this failed effort was the same as the beginning of the final and successful one. Namely, I thought that by this path—if indeed I wished to preserve the order among the figures—I would never reach the Sun, nor would I have a reason why there should be six moving spheres rather than twenty or a hundred. And yet the figures pleased me, being quantities, and things prior to the heavens. For quantity was created in the beginning with the body, while the heavens were created on the second day. But if (I thought), instead of the Quantity and proportion of the six Heavens established by Copernicus, only Five figures could be found among the infinite others which had certain peculiar properties beyond the rest, the matter would be according to my wish. And yet I pressed on again: what are plane figures doing among solid spheres? Solid bodies should rather be consulted. Behold, Reader, this discovery and the matter of this entire little work! For if someone even lightly skilled in Geometry were told this in so many words, the Five regular bodies with the proportion of their circumscribed to their inscribed spheres would immediately come to his mind.

Kaynak Künyesi

Eser: Mysterium Cosmographicum (Kozmografik Sır)
Metin: Okuyucuya Önsöz, sayfa 15
Atfedilen: Johannes Kepler
Basım: 1596 Tübingen ilk baskısı
Dijital kaynak: Source Library (Latinceden İngilizceye çeviri)
Türkçe çeviri: Şira Nur Uysal, Kutsala Dönüş

Kaynak metin ve çevirisi CC BY-SA 4.0 lisansıyla, Source Library (sourcelibrary.org) atfıyla paylaşılmaktadır. Bu Türkçe çeviri de aynı lisansla açıktır.

Bu Metin Neden Önemli

Bu pasaj, Kepler'in bilim tarihine geçen buluş anını ilk ağızdan aktarır, gezegen kürelerinin sayısını ve aralıklarını beş Platonik katıyla açıklama fikrinin doğuşunu. Kadim geometrinin kutsal sayıldığı bir çağda, göklerin düzeninin geometrik biçimlerle kurulduğu inancını temsil eder. Bu yönüyle Pythagorasçı-Platoncu mirasla modern astronominin buluştuğu eşiği gösterir.

← Kadim Kaynaklar Kadim Bilgelik Sözlüğü →