Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine (De Revolutionibus Orbium Coelestium), Nicolaus Copernicus

Nicolaus Copernicus'un 1543 yılında yayımlanan başyapıtı, Yer'i evrenin merkezinden alarak Güneş'in çevresine yerleştirmiş ve gökbilimin seyrini bütünüyle değiştirmiştir. Aşağıdaki pasaj eserin Birinci Kitabından alınmıştır ve kürelerin sıralanışını açıkladıktan sonra Güneş'i evrenin ortasına, en güzel tapınağın kandiline benzeterek yerleştirir. Bu satırlar, Copernicus'un yalnızca bir hesap düzeni değil, evrenin uyumuna dair kozmik bir görüş sunduğunu gösterir.

Türkçe Metin

Bu yüzden şunu itiraf etmekten utanmıyoruz ki, Ay'ın çevresini dolaştığı bu bütün dizge, Yer'in merkeziyle birlikte, öteki gezgin yıldızların arasında, Güneş çevresinde yıllık bir devir hâlinde o büyük yörüngeyi kat eder. Güneş'in evrenin merkezi olduğunu ikrar ederiz. Güneş kımıldamaz kalırken, Güneş'in sahip görünülen her devinimi aslında Yer'in devingenliği olarak doğrulanır.

Evrenin büyüklüğü öylesine engindir ki, Yer'den Güneş'e olan uzaklık öteki gezgin yıldızların yörüngelerine göre belirgin bir ölçü taşısa da, sabit yıldızların küresi karşısında bir hiç mertebesindedir. Bunu kabul etmenin, Yer'i evrenin merkezinde tutanların yapmak zorunda kaldıkları gibi, aklın neredeyse sonsuz sayıda küreyle dağıtılmasına izin vermekten daha kolay olduğunu düşünüyorum. Bunun yerine, gereksiz veya yararsız hiçbir şey üretmemeye büyük özen gösterdiği gibi tek bir şeyi pek çok etkiyle donatmayı yeğleyen doğanın bilgeliğini izlemeliyiz.

Kürelerin sıralanışı, en yüksekten başlayarak şöyledir. Hepsinin ilki ve en yükseği, kendisini ve her şeyi içinde barındıran ve bu nedenle kımıldamaz olan sabit yıldızların küresidir. Onu, otuz yılda dönüşünü tamamlayan Satürn izler. Bunun ardından on iki yıllık bir devirle hareket eden Jüpiter gelir. Sonra iki yılda dolanan Mars. Sıradaki dördüncü yer, içinde Yer'in Ay'ın yörüngesiyle birlikte bulunduğunu söylediğimiz yıllık devre aittir. Beşinci sırada Venüs, dokuzuncu ayda geri döner. Son olarak Merkür, altıncı yeri tutar ve yolunu seksen günlük bir süre içinde tamamlar.

Gerçekten de her şeyin ortasında Güneş oturur. Zira bu en güzel tapınakta, her şeyi aynı anda aydınlatabileceği yerden başka, daha iyi bir konuma bu kandili kim yerleştirebilirdi? Nitekim kimileri onu pek yerinde biçimde dünyanın kandili, kimileri onun zihni, kimileri de onun yöneticisi diye anar. Trismegistos onu görünür tanrı diye adlandırır, Sophokles'in Elektra'sı ise her şeyi gören diye. Böylece Güneş, gerçekten de bir kral tahtına oturmuş gibi, çevresinde dolanan yıldız ailesini yönetir.

Yer de Ay'ın hizmetinden yoksun bırakılmış değildir, tersine Aristoteles'in Hayvanlar Üzerine adlı eserinde söylediği gibi, Ay'ın Yer ile en yakın akrabalığı vardır. Bu arada Yer, Güneş'ten gebe kalır ve her yıl bir doğumla yüklenir. Böylece bu düzenlemede evrenin hayranlık verici bir bakışımını ve yörüngelerin devinimi ile büyüklüğü arasında, başka hiçbir yolla bulunamayacak uyumlu bir bağ buluruz.

Gerçekten de her şeyin ortasında Güneş oturur. Bu en güzel tapınakta, her şeyi aynı anda aydınlatabileceği yerden başka, daha iyi bir konuma bu kandili kim yerleştirebilirdi?

Kaynak metin (İngilizce çeviri)

Therefore, we are not ashamed to confess that this whole system which the Moon encircles, along with the center of the Earth, passes through that great orbit among the other wandering stars in an annual revolution around the Sun. We confess that the Sun is the center of the world. With the Sun remaining immovable, whatever motion the Sun appears to have is instead verified to be the mobility of the Earth. The magnitude of the world is so great, however, that while the distance from the Earth to the Sun has a size quite evident in proportion to the orbits of the other wandering stars, it is as nothing when compared to the sphere of the fixed stars. I think this is easier to grant than to allow the intellect to be distracted by an almost infinite multitude of spheres—which those who have kept the Earth at the center of the world were forced to do. Instead, we should follow the sagacity of nature, which, just as it has been most careful to avoid producing anything superfluous or useless, so it has preferred to enrich a single thing with many effects. The order of the spheres follows in this manner, beginning from the highest: The first and highest of all is the sphere of the fixed stars, containing itself and all things, and for that reason, it is immovable. There follows the first of the wandering stars, Saturn, which completes its circuit in thirty years. After this is Jupiter, moving in a twelve-year revolution. Then Mars, which circles in two years. The fourth place in the order is held by the annual revolution, in which we said the Earth is contained along with the lunar orbit. In the fifth place, Venus returns in the ninth month. Finally, Mercury holds the sixth place, running its course in a space of eighty days. Truly, in the middle of all resides the Sun. For who, in this most beautiful temple would place this lamp in any other or better place than that from which it can illuminate everything at the same time? Indeed, some quite aptly call it the lamp of the world, others its mind, and still others its ruler. Trismegistus calls it the visible God; the Electra of Sophocles calls it the all-seeing. Thus, indeed, the Sun resides as if upon a royal throne, governing the family of stars that move around it. Nor is the Earth deprived of the Moon's service; rather, as Aristotle says in his work On Animals, the Moon has the closest kinship with the Earth. Meanwhile, the Earth conceives from the Sun and is made pregnant with an annual birth. We find, therefore, under this arrangement an admirable symmetry of the universe and a certain harmonious link between the motion and size of the orbits, such as cannot be found in any other way.

Kaynak Künyesi

Eser: De Revolutionibus Orbium Coelestium (Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine)
Metin: Birinci Kitap, Onuncu Bölüm, sayfa 33-34
Atfedilen: Nicolaus Copernicus
Basım: 1543 (Nürnberg birinci baskısı)
Dijital kaynak: Source Library (Latinceden İngilizceye çeviri)
Türkçe çeviri: Şira Nur Uysal, Kutsala Dönüş

Kaynak metin ve çevirisi CC BY-SA 4.0 lisansıyla, Source Library (sourcelibrary.org) atfıyla paylaşılmaktadır. Bu Türkçe çeviri de aynı lisansla açıktır.

Bu Metin Neden Önemli

Bu metin, bilim tarihinin dönüm noktalarından birini işaretler ve Güneş merkezli evren tasavvurunu ilk kez tam anlamıyla ortaya koyar. Copernicus'un Güneş'i görünür bir tanrıya, bir hükümdara ve dünyanın kandiline benzeten satırları, çağların kozmik hayal gücünü kalıcı biçimde biçimlendirmiştir.

← Kadim Kaynaklar Kadim Bilgelik Sözlüğü →