Fikirlerin Gölgeleri Üzerine (De Umbris Idearum), Giordano Bruno

Giordano Bruno 1582 tarihli bu eserinde hafıza sanatını Yeni Platoncu ve Hermetik ilkelerle harmanlar. Buradaki pasaj, kitabın kalbindeki öğretidir, yani gölgenin ne olduğunun tanımıdır. Bruno gölgeyi karanlıkla karıştırmamamızı ister. Gölge, karanlık değildir, ışığın içindeki bir izdir, insan zihninin sonlu bir aynada ilahi hakikate katıldığı o ara bölgedir.

Türkçe Metin

İKİNCİ YÖNELİM. Bu meseleyi enine boyuna düşündüğünüzde, şunun da aklınıza gelmesini isterim, gölgeyi karanlığın tabiatından ayırt etmelisiniz. Gölge, karanlık değildir, ışığın içindeki bir karanlık izi ya da karanlığın içindeki bir ışık izidir. Ya hem ışığa hem karanlığa ortaktır, ya ışık ile karanlığın bir bileşimidir, ya da ışık ile karanlığın bir karışımıdır. Yahut her ikisinden de ayrılmış olarak ne ışık ne karanlıktır. Bu da ya ışığın tam hakikati olmadığı için, ya da sahte bir ışık olduğu içindir. Yahut ne hakiki ne sahte olup, hakiki yahut sahte olan şeyin bir izi olduğu içindir. Ne var ki bizim şimdiki amacımız bakımından gölge, ışığın bir izi, ışığa ortak olan yahut tam olmayan ışık sayılsın.

ÜÇÜNCÜ YÖNELİM. Bundan başka, ışık iki türlü kavrandığından, yani hem töz alanında hem de tözün çevresinde yahut içinde var olan şeyler alanında, buradan gölgenin de iki türlü alındığı çıkar. Bir tözü kuşatan ışık, sanki onun son iziymişçesine, 'ilk edim' denilen ışıktan çıkar. Aynı biçimde bir tözü kuşatan gölge de, tözden geldiği söylenen gölgeden yayılır. Bu, doğa filozoflarımızın 'ilk madde' de dediği o 'ilk özne'dir. Bu maddeye ortak olan her şey saf ışık almadığından, ışığın gölgesi altında var olup iş gördükleri söylenir.

DÖRDÜNCÜ YÖNELİM. Dolayısıyla, gölge ışıktan bir şey ve karanlıktan bir şey taşıdığından, bir kimsenin iki türlü gölge altında bulunabileceği gözünüzden kaçmasın. Bir yandan karanlığın ve dedikleri gibi ölümün gölgesi vardır. Bu, yüksek yetiler sönüp âtıl kaldığında yahut alçak yetilere boyun eğdiğinde olur. Bu durumda ruh yalnızca bedenin ve duyuların hayatıyla meşguldür. Öte yandan ışığın gölgesi vardır. Bu ise, alçak yetiler yüksek yetilerin soluğuyla ebedî ve daha yüce şeylere yöneltildiğinde olur.

Gölge, karanlık değildir, ışığın içindeki bir izdir.

Kaynak metin (İngilizce çeviri)

SECOND INTENTION. When you have considered this very matter, I would also wish for this to occur to you: that you should distinguish "shadow" from the nature of "darkness." Shadow is not darkness, but rather either a trace of darkness within light, or a trace of light within darkness. It is either a participant in both light and darkness, or a composite of light and darkness, or a mixture of light and darkness. Or it is neither light nor darkness, being separated from both. And this is so either because it is not the full truth of light, or because it is a false light. Or because it is neither true nor false, but a trace of that which is truly or falsely, and so forth. However, for our present purpose, let it be regarded as a trace of light, a participant in light, or light that is not full.\n\nTHIRD INTENTION. Furthermore, since it happens that light is understood in two ways, both in the realm of substance and in the realm of those things which exist around substance or within substance, it follows that shadow is also taken according to a twofold manner. The light which surrounds a substance proceeds from the light called the "first act" as if it were its final footprint. Likewise, the shadow which surrounds a substance emanates from the shadow which is said to come from the substance. This is the "first subject," which our physicists also call "prime matter." Since all things that participate in this matter do not receive pure light, they are said to exist and operate under the shadow of light.\n\nFOURTH INTENTION. Consequently, it should not escape your notice that since a shadow possesses something of light and something of darkness, a person may happen to be under a shadow in two ways. Namely, the shadow of darkness and (as they say) of death: this occurs when the higher powers wither and lie idle, or become subservient to the lower powers. In this state, the soul is occupied only with the life of the body and the senses. Then there is the shadow of light, which occurs when the lower powers, with the higher powers breathing into them, are directed toward eternal and more eminent things.

Kaynak Künyesi

Eser: De Umbris Idearum (Fikirlerin Gölgeleri Üzerine)
Metin: İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Yönelim, sayfa 32-33
Atfedilen: Giordano Bruno
Basım: 1582 İlk Baskı
Dijital kaynak: Source Library (Latinceden İngilizceye çeviri)
Türkçe çeviri: Şira Nur Uysal, Kutsala Dönüş

Kaynak metin ve çevirisi CC BY-SA 4.0 lisansıyla, Source Library (sourcelibrary.org) atfıyla paylaşılmaktadır. Bu Türkçe çeviri de aynı lisansla açıktır.

Bu Metin Neden Önemli

Bu pasaj eserin öğreti çekirdeğini oluşturan otuz 'yönelim'in (intentiones) ilkleri arasındadır. Bruno burada hafıza sanatının metafizik temelini kurar. İnsan zihni ilahi hakikate doğrudan değil, ancak onun bir gölgesi, yani ışığın bir izi aracılığıyla erişir. Ruhun yüksek yetileri yüceye yöneldiğinde 'ışığın gölgesi', bedene ve duyulara battığında ise 'karanlığın gölgesi' altında bulunur.

← Kadim Kaynaklar Kadim Bilgelik Sözlüğü →